Neteweperwerî

2023/06/19
1721

Têgeha “neteweperwerî”yê bi giştî ji bo penasekirina du diyardeyan tê emilandin:

  1. helwesta endamên neteweyekê ku dema grîngî didin nasnameya xwe ya neteweyî, û  
  2. kirinên endamên neteweyekê ku dema hewl didin mafê çarenûsiya xwe bi dest bixin (an bidomîne).

(1) pirsan dike derbarê têgeha neteweyê (an nasnameya neteweyî) de ku gelek caran bi kokeke hevpar, girêyên etnîk an çandî tê pênasekirin, û bi taybetî dipirse ka gelo endamtiya takekî ya di neteweyekê de divê bi dilxwazî an ne-dilxwazî be. (2) dipirse ka gelo mafê çarenûsiyê divê wek mafê tam dewletbûnê bê famkirin, bi otorîteya bêkêmasî li ser karûbarên navxweyî û navneteweyî, an tiştekî ji vê kêmtir lazim e.

Neteweperwerî sî sal berê, di salên nodî de, ket bala nîqaşên felsefî, bi qismî wek encama pevçûnên neteweperwer ên berbiçav û acizker. Pêlên xurt ên neteweperweriyê bêtir wêneyekî ji aliyê exlaqî ve xumamî û, ji ber vê sedemê jî, gelek caran şeyda pêşkêş dike. “Hişyarbûna neteweyî” û têkoşîna ji bo serxwebûna siyasî gelek caran him qehremanî him zalimî ye; çêbûna dewleteke neteweyî pirî caran bersiva hestên kûr ên populer dide lê hin caran encamên wê nemirovî çêdibin, ji qewirandin û “paqişkirin”a ne-neteweyîyan bigre heta komkujiyên birêxistinkirî. Di nîqaşa exlaqî ya li ser neteweperweriyê de tengijîneke kûr a exlaqî heye di navbera piştevaniya bi komên neteweyî yên tepisandî re û dilxelîna ji ber sûcên li ser navê neteweperweriyê tên kirin. Ji aliyekî ve jî, meseleya neteweperweriyê îşaretî qadeke berfirehtir a kêşeyên derbarê miameleya li cudatiyên etnîk û çandî dike, û bêguman ev niha aciltirîn kêşeyên teoriya siyasî ya hevçax e.

Di nav bîst salên dawî de, qeyranên koçberiyê û bertekên populîst ên li hemberî meseleyên koçberî û aboriya navmalî bûne taybetiyên komeke meseleyên nû yên siyasî. Meseleya kevneşopî ya dijberiya navbera neteweperwerî û kozmopolîtanîzmê profîl guheriye: dijberiya hişk a niha di navbera nefreta populîst a li hemberî koçber-biyaniyan û helwesteke comerdtir, an tenê adil, a qebûlkirin û alikariya bi merhamet de ye. Dijberiya populîst, hin taybetiyên wê bi welatparêzî û neteweperweriyê re tên têkildarkirin, û helwesta li dijî vê jî taybetiyên sereke ji kozmopolîtanîzma kevneşopî werdigre. Meriv dikare li bende be ku xebatên li ser neteweperweriyê bi ser vê qada nû û zehmet ve biçe, li ser dijheviyên nû bisekine û neteweperweriyê têkildarî vê qadê bi cih bike. 

Di vê madeyê de, em ê pêşî meseleyên têgehî yên pênasekirin û polînkirinê bisekinin (Beş 1 û 2) û paşê angaşt tên berpêşkirin (Beş 3). Ji angaştên di eleyhê neteweperweriyê bêtîr cih tê veqetandin bo angaştên lehê wê de da ku baştir guh bidin neteweperwerên felsefî. Di beşa dawî de em ê vegerin ser koma meseleyên nû û reşnivîsa wan meseleyên nû derxin, ku ji ber populîzmên neteweperwer û netewe-borî, û qeyrana koçberiyê peyda bûne.

1. Netewe Çi ye?

1.1. Têgeha Sereke ya Neteweperweriyê

Digel ku gelek maneyên navlêka “neteweperwerî”yê heye, du diyarde hene di navendê de: (1) helwesta endamên neteweyekê ku dema dikevin tatêla nasnameya xwe wek endamên wê neteweyê û (2) kirinên endamên neteweyekê di hewldana bidestxistin (an domandina) hin awayên serweriya siyasî (bnr. w.m., Nielsen 1998-9; 9). Her yek ji van hewce dike li ser bên rawestan.

  1. pirsan dike derbarê têgeha netewe an nasnameya neteweyî de; dipirse ka gelo çi ye aîdbûna bo neteweyekê? Yek divê çiqasî qedir bide neteweya xwe? Netewe û nasnameya neteweyî dikare li gor kokeke hevpar, etnîsîte, an girêyên çandî bê pênasekirin, û endamtiya kesekî bo nav neteweyê pirî caran bi dilxwazî nayê pejirandin, carna bi dilxwazî tê pejirandin. Asta qedirdana bo neteweya xwe ji bo neteweperweran gelek caran, ne her tim, pir bilind e: li gor nêrînên bi vî rengî, daxwazên neteweya kesekî ji bo desthilatdarî û sedaqatê pêştir in ji yên reqîban.[1] 
  2. Dipirse ka gelo ji bo serweriyê hewce dike bidestxistina dewletbûnê ligel otorîteya bêkêmasî li ser karûbarên navxweyî û navneteweyî, an tiştekî ji vê kêmtir lazim e. Her çiqas serwerî pirî caran wek tam dewletbûn bê famkirin jî (Gellner 1983: beş. 1),[2] hin îstisnayên muhtemel jî hatine qebûlkirin (Miller 1992: 87; Miller 2000). Hin nivîskaran berevaniya versiyoneke anarşîst a welatparêzî-neteweperweriya nerm jî kirine, ku Bakunîn berê îşaret kiribû (bnr. Sparrow 2007).

Pirsgirêkeke termînolojîk û têgehî heye di warê cudakirina neteweperweriyê ji welatparêziyê. Li gor pênaseyeke populer girêdayîbûna yekê/î bo welatê xwe welatparêzî ye, girêdayîbûna yekê/î bo gelê xwe û nerîtên wî jî neteweperwerî ye (Kleinig 2014: 228, û Primoratz 2017: Beş 1.2). Di vê pênaseyê de kêşeyek heye ku hezkirina welatekî bi rastî ne tenê hezkirina parçeyek axê ye, girêdayîbûna bo şêniyên wê axê jî di xwe de dihewîne, û ev “netewe”yê jî daxilî nav têgeha welatparêziyê dike. Li gor pênaseyeke din jî yek ji van girêdayîbûnan xurt û bi awayekî êrişkar e (neteweperwerî) û ya din nerm e (welatparêzî), ku ev herî kêm xwe digihêne George Orwell (bnr. ceribîna wî ya sala 1945).[3]

Ligel van endîşeyên pênasekirinê, hemfikreke maqûl heye derheqê neteweperweriya klasîk û ji aliyê dîrokî ve paradîgmatîk. Bi awayekî tipîk diyar dike ku di warê sedaqata takekesî de daxwazên neteweyê di ser daxwazên din re ne û serweriya bêkêmasî armanca nebenabe ya bernameya wê ya siyasî ye. Ji berê de serweriya li ser axê bûye hêmaneke pênaseker a otorîteya dewletê û bîngehîn ji bo netewetiyê. Ev hatiye berzkirin di berhemên klasîk modern ên Hobbes, Locke û Rousseau de û dîsa vedigere di nîqaşan de di navendê de cih digre, her çiqas fîlozof niha bêtir gumanbar bin jî (bnr. li jêr). Meseleyên li dor kontrolkirina tevgera pere û mirovan (bi taybetî koçberî) û mafên çavkaniyan îşaretî serweriya teritoriyal dike û loma ji aliyê siyasî ve vê babetê dike navend di vê serdema globalîzasyonê de û ji aliyê felsefî jî dike balkêş him ji bo neteweperweran him ji bo dij-neteweperweran.

Di dema dawî de, nîskoka felsefî bêtir bi ser aliyê “neteweperweriya lîberal” ve çûye, ku daxwazên klasîk kêm dike û hewl dide helwesta pêş-neteweyî û rêzgirtina bo nirxên lîberal ên kevneşopî bîne ba hev. Wek mestere, dewleta terîtoryal wek yekeyeke siyasî, li gor neteweperwerên klasîk “aîd”î komeke etno-çandî ye û ew kom peywira wan e ku bi çalakî nerîtên xwe biparêzin û wan belav bikin. Cureya lîberal destûr dide “parvekirin”a dewleta terîtoryal bi komên etnîk ên ne-serdest re. Encam ji hev cihê ne û têra xwe balkêş in (bnr. li jêr bi taybetî beşa 2.)

1.2. Têgeha Neteweyê

Di awayê wê yê giştî de, mijara neteweperweriyê hevcotkirina di navbera qada etno-çandî (komên etno-çandî an “neteweyan” dihewîne) û qada birêxistinkirina qada siyasî de elaqeder dike. Me qala grîngiya wê helwestê kiribû ku dema endamên neteweyê grîngî didin nasnameya xwe ya neteweyî. Ev xal rê vedike li ber du cure pirsan. Yek, ên teswîrî:

(1a) Netewe çi ye û nasnameya neteweyî çi ye?

(1b) Tişta aidî neteweyê çi ye?

(1c) Xwezaya helwesta pêş-neteweyî çi ye?

(1d) Endamtiya bo neteweyekê bi dilxwazî ye an na?

Du, yên normatîv:

(1e) Gelo grîngîdayina bo nasnameya neteweyî her tim guncav e?

(1f) Yek divê çiqas grîngî bidê?

Ev beş pirsên teswîrî nîqaş dike, bi yên (1a) û (1b) dest pê dike; pirsên normatîv di Beşa 3 de di warê nîqaşa etîk de li ser tên rawestan. Ger yek bixwaze gel tevlî têkoşîna ji bo mafên xwe yên neteweyî bike, lazim e

Fikrek wê/î hebe ku netewe çi ye û tişta aidî neteweyekê çi ye. Loma, ji bo îzehat, daxwaz û dîrektîfên xwe yên kiryarê formule bikin û li ser zemînekê bidin rûniştandin, ramangerên pêş-neteweyî teoriyên etnîsîte, çand, netewe û dewletê rave kirine. Dijberên wan jî li dijî van teoriyan derketine. Vêga, hin pêşmercên derbarê komên etnîk û neteweyan de bingehîn in ji bo neteweperweran, lê yên din hûrgiliyên teorîk in ku ji bo piştevaniya yên bingehîn hatine dirustkirin. Pênase û statuya koma civakî ku ji bernameya neteweyî sûd digre, ku wek “netewe”, “etno-netewe” an “koma etnîk” tê binavkirin, esas e. Ji ber ku neteweperwerî bi taybetî di komên ku hê dewletek wan tuneye berbiçav e, pênaseya netewe an neteweperweriyê de tenê aîdbûna dewletekê ne hêja ye meriv li ser bisekine.

A rast, gelek caran sedaqetên “welatîbûn”ê bi serê xwe di bin sernavê “welatparêzî” ku me gava din behs kiribû, an “welatparêziya makezagonî”[4] de tê senifandin. Ev du bijareyên derhed (extrem) û hin navînciyan (intermediates) li dû xwe dihêle. Yekem bijareya derhed ji aliyê komeke piçûk lê berbiçav a teorisyenan tê berpêşkirin.[5] Li gor vê pênaseya temamî dilxwazparêz, netewe ew koma mirovan e ku bi hev re talibên rêxistineke hevpar a siyasî mîna dewletê ne. Ger komeke wiha bikaribe dewletekê ava bike, sedaqata endamên komê dibe “welatî” (wek dijbera “etnîk”). Di derheda din de, û adetîtir, daxwazên neteweperwer li ser civata ne-dilxwaz a ji heman kok, ziman, nerît û çandê hûr dibin: etno-neteweya klasîk civateke ji heman kok û çandê ye, û ziman û nerît jî pir diyar e. Cudatî (her çiqas ne tam ev be jî) ew e ku dibistanên kevn ên zanistên civakî û siyasî di navbera neteweperweriya “welatîbûn” û “etnîk” de xêz kirine, a yekem, tê îdiakirin ji Ewropaya Rojava derketiye, ya duyem bêtir ji Ewropaya Navîn û Rojhilat, ji Almanyayê derketiye.[6] Nîqaşên felsefî yên li ser neteweperweriyê meyl dikin tenê li ser guhêrokên (variety) etnîk-çandî bisekinin, û li vir ev boçûn wê bê teqîbkirin. Li ser vî esasî komeke talibê neteweperweriyê be, wê wek “etno-netewe” bê binavkirin da ku ji paldankên safî welatîbûnê bêtir etno-çandîbûna wê bê binxêzkirin. Li gor neteweperwerekî etno-(çandî), tişta ku endamtiya kesekî ya di civatekê de diyar dike paşxaneya wê ya etno-çandî ye. Yek nikare endamtiya xwe hilbijêre; endamtî girêdayî eslê wê û sosyalîzasyona wê ya pêşî ye. Lê hevparbûna esil/kokê ji bo piraniya komên hevçax êdî bûye tiştekî efsaneyî: komên etnîk ev hezar sal in li nav hev dikevin.

Loma alîgirên neteweperweriyê yên sofîstîke, lîberal meyl dikin endamtiya tenê çandî derxin pêş û “etno-“ jê derdixin, behsa “netewetî”yê dikin (Miller 1992, 2000; Tamir 1993,2013; Gans 2003). Pêşniyaza Michel Seymour a “pênaseyeke civakî-çandî” rehendeke siyasî zêde dike li ya temamî çandî: netewe komeke çandî ye, dibe ku, lê ne şerd e, xwe digihêjin kokeke hevpar, û xwedî bi riya welatîbûnê bi hev tên girêdan (Seymour 2000). Cûreya pênaseyê ev e ku îro dikare ji piranî aliyan bê pejirandin. Neteweya ku bi vî awayî tê pênasekirin ji aliyê him etno-çandî him welatîbûnê kategoriyeke hinekî têkel e, lê ji safî welatîbûnê bêtir nêzîkî ya safî etno-çandî ye.

Ka em vegerin ser meseleya kok û “otantîkbûn”a komên etno-çandî an etno-neteweyan. Di zanista civakî û siyasî de bi giştî du cûre nêrîn ji hev tên cihêkirin, lê komeke sêyem heye ku hêmanên ji her duyan dihewîne di xwe de. Ya yekem nêrîna modernîst e ku dibêjin neteweperwerî ligel netewe-dewletê di serdema modern de peyda bûye.[7] Di dema me de serkêşê vê nêrînê Ernst Gellner e (bnr. 1983).[8] Modernîstên din xalên din ên destpêkê hildibijêrin bi cudatiya yek an du sedsalan.[9] Nêrîna dijber, a Edward Shils (1957), dikare wek “prîmordialîst” bê binavkirin. Li gor vê, neteweyên niha yên etno-çandî “ji demeke pir kevn vir ve” hene.

Ya sêyem û ya têra xwe maqûl ku him ji prîmordialîzm-etno-sembolîzm him ji modernîzmê vediqete, bi W. Connor (1994) dest pê kiriye.[10] Netewe ji dewletekê bêtir, komeke etnîk a politîzebûyî û mobîlîzebûyî ye. Loma, koka neteweperweriyê diçe berî dewleta modern, û naveroka wê ya hestiyar heta roja me maye (Conversi 2002: 270), lê rêkxistîbûna îro ya bi şiklê dewletê nû modern e. Lêbelê, netewe-dewlet xewn û honakeke neteweperwer e ku bi rastî qet nehatiye tetbîqkirin ji ber piratiya bivê-nevê ya komên civakî. Ewqas li ser sê nêrînên serdest ên derbarê koka neteweperweriyê de.

A rast, nivîskarên kevntir —ji ramangerên gewre yên mîna Herder û Otto Bauer bigre heta propagandîstên dane ser şopa wan— pir hewl dane ku îddiayên normatîv ên derbarê neteweyan de bispêrin realîzma ontolojîk a hişk: netewe heqîqî ne, heyberên bona fide ne. Lakîn, nîqaşên hevçax hewl dan grîngiya dabeşbûna muxayel/rastîn kêm bikin. Fîlozofên hevçax ên sereke angaşt kirin ku angaştên neteweperwer ên normatîv-hilbijer û xwezaya “muxayel” a neteweyekê li hev dikin.[11] Dest nîşan dikin ku muxayileyên hevpar dikare merivan bi hev girê bide, û hevbandoriya rastîn a bihevrebûnê dikare berpirsyariyên grîng ên exlaqî pêk bînin.

Niha em vegerin pirsa (1c) derbarê xwezaya helwestên neteweyî. Meseleya raveker a bala zanyarên siyasî û civakî dikşîne, derheqê hestên etno-neteweperwer de, rewşa paradigmatîk a helwesteke neteweyî ye. Birra jî qasî xuya dike tiştekî îrasyonel, romantîk, û berjewendiyên şexsî re xemsar e? Ev mesele dike du alî nivîskaran, ên hewl didin neteweperweriyê ji bin ve irrasyonel bibînin û yên wê wek tiştekî rasyonel rave dikin. Nivîskarên ku wê îrrasyonel dibînin çendîn raveyan berpêş dikin ka çima meriv bi nêrînên îrrasyonel qayil dibin. Hin hibêjin, bi rexneyî, ku neteweperwerî xwe dispêre “hişmendiya şaş”. Lê ev hişmendiya şaş ji ku tê? Nêrîna herî besit ew e ku ev encama manipuleya yekser a “girseyan” e ji aliyê “bijarteyan”. Rexnegira navdar a neteweperweriyê Elie Kedourie (1960) di wê baweriyê de ye ku ev îrrasyonelbûn spontane ye. Panzdeh sal berê Liah Greenfeld di meqaleya xwe ya provokatîv a sala 2005an de neteweperwerî bi nexweşiya aqlî ve girê dida (bnr. kitêba wê ya sala 2006an jî). Li aliyê hember, Michael Walzer di 2002an de îzaheteke henûn a hêstên neteweperwer pêşkêş kir. Nivîskarên li ser nerîta marksîst îzahetên kûrtir ên cûrbicûr kirin. Yek ji van, binyadgerê fransî Étienne Balibar ew wek “hilberîn”a îdeolojiyê dît. Li gor Balibar, ew mekanizmayên neteweperwerî hilberandine, ti elaqeya wan bi safîtiya spontane ya takekesan re tuneye, hokarên civakî yên xeyrî-şexsî û binyadî ne (Balibar & Wallerstein 1988 [1991]).[12]

Hin nivîskar angaşt dikin, gelek caran tiştekî rasyonel e ku takekes bibin neteweperwer (Hardin 1985). Yek dikare bi awayekî rasyonel îzeh bike derhedên pevçûna etno-neteweperwer? Nivîskarên mîna Russell Hardin pêşniyaz dike vê bike bi nêrîneke giştî ya derheqê dema helwesta neyarî dibe rasyonel: ya herî tîpîk, ger kesek ti sedem tunebe ji yekî bawer bike, mentiqî ye ku li hemberî yê din tedbîrên xwe bigre. Ger her du alî jî tedbîran bigre, her yek wê yê din bi zêdebarî wek neyar bibîne. Ewçax dibe rasyonel ku miameleya neyarekî bê kirin bi êdin re. Ji ber vê, gumana safî dikare rê veke ji pevçûnê re bi gavên piçûk û li gor xwe rasyonel. (Rewşeke wiha neyênî gelek caran wek varyanta Dubendiya Kesekî Girtî tê pêşkêşkirin; bnr. madeya dubendiya girtî). Bi nisbet, rihet e diyarkirina ew şert û mercên ku ev qalibê giştî tê sepandin ji bo piştevanî û pevçûnên neteweyî (bnr. Wimmer 2013).

Wek encam, em werin ser pirsa (1d), pirî caran netewe di esasê xwe de wek civateke ne-bidilxwazî tê dîtin, ku yek ji jidayikbûn ve aidî wê ye, di nav de mezin dibe û ev aidiyet xurttir dibe, temam dibe bi tesdîqkirina îlawe ya bi zanebûna kesekî. Her kes ne hemfikir e: neteweperwerên lîberal tercîhkirina aidiyeta neteweyî û îhtimala ku koçber bi tercîha bibin endamê neteweyekê û çandeke din qebûl bikin.

2. Cûreyên Neteweperweriyê

2.1. Têgehên Neteweperweriyê: Klasîk û Lîberal

Di serî de me got neteweperwerî li ser (1) helwesta endamên neteweyê disekine, ya ku dema grîngî didin nasnameya xwe ya neteweyî, û (2) kiryarên endamên neteweyê pêk tînin dema hewl didin bi awayekî serweriya siyasî bi dest bixin (an wê bidomînin). Ji aliyê siyasî ve xala sereke (2): kiryarên ku neteweperwer teşwîq dikin. Vêga em bi serwerî û axê dest pê dikin û vedigerin ser nîskokên adetî yên têkoşîneke neteweyî ya ji bo serxwebûnê. Meseleyeke grîng diavêjin holê:

(2a) Gelo serweriya siyasî ya li ser parçeyek axê hewceyî dewletê dike an tiştekî jê kêmtir?

Bersiva klasîk ew e ku dewlet hewce ye. Bersiveke lîberaltir jî dibêje hin awayên otonomiya siyasî têr dike. Piştî ku ev hat nîqaşkirin, em dikarin vegerin ser meseleyên normatîv ên elaqeder:

(2b) Ji aliyê etîk ve ji kîjan kiryaran re destûr heye di bidestxistin û domandina wê de?

(2c) Di bin kîjan şertan de etîk e ku destûr heye ji ev cûre kiryaran re?

Pêşî em li ser bersiva neteweperwer a klasîk bisekinin (2a). Serweriya siyasî ya etno-neteweyekê hewceyî dewleteke “ku heqê wê ye” (Oldenquist 1997).

Geşedanên li ser xeta vê fikrê gelek caran bersivên taybet diyar dikin an îma dikin bo (2b) û (2c), yanê, di têkoşîneke neteweyî ya serxwebûnê de emilandina hêzê li hemberî otorîteya navendî hema hema her tim amrazeke rewa ye ji bo bidestxistina serweriyê. Lêbelê, neteweperweriya klasîk tenê ne di tatêla avakirina dewletekê de ye, di tatêla domandin û xurtkirina wê de ye jî.

Neteweperweriya klasîk bernameyeke siyasî ye ku avakirin û domandina dewleteke tam serwer a komeke diyar a etno-neteweyî (“gel” an “netewe”) wek peywira sereke ya her endamê komê dibîne. Ji pêşbîniya ku yekeya çandî ya guncav (an a “xwezayî”) etno-netewe ye, dest pê dike û angaşt dike ku peywira sereke ya her endamî sedaqeta bo çanda etno-neteweyî ye di warê hemû meseleyên çandî de.

Neteweperwerên klasîk bi gelemperî hişyar in derbarê çanda ku xwedî lê derdikevin û geş dikin, û helwesta gel a li hemberî netewe-dewleta xwe. Ev helwesta notirvaniyê hin xetereyên wê potansiyel hene: gelek hêmanên çandekê yên gerdûnî an bi awayekî berbiçav ne neteweyî, dibe ku bibin qurbana coşa neteweyî. Neteweperweriya klasîk di jiyana rojane de talebên îlaweyî yên cûrbicûr datîne ber takekesan, ji kirîna malên bihatir ên dest-çekirî ji dêvla yên îthal ên erzantir bigre, heta jinûvehilberîna endamên mistaqbel ên neteweyê qasî ku bê îdarekirin (bnr. Yuval-Davies 1997, û Yack 2012).

Li nik neteweperweriya klasîk (û pismam/dotmamên wê yên derhedên radîkaltir), gelek nêrînên nermtir jî niha wek neteweperwer tên polînkirin. A rast, nîqaşa felsefî ber bi şêwazên nerm an heta ultra-nerm çûye, û piraniya filozofên ku xwe wek neteweperwer pênase dikin, bernameyên neteweperwer ên pir nerm pêşniyaz dikin.

Neteweperwerî di vê maneya firehtir de têkela hemû helwest, daxwaz û fermanên ji bo wê kiryarê ye ku nirxeke bingehîn a siyasî, etîk û çandî atfî netewe û netewetiyê dike û ji vê hin berpirsyariyan derdixe (ji bo endamên neteweyê, û ji bo alî, takekes an kolektîvên seyem ên têkildar) ji vê nirxa atifkirî. Nûnerên sereke yên vê koma nêrînan neteweperweriya lîberal e ku ji aliyê nivîskarên mîna Miller, Tamir û Gans hatiye pêşniyazkirin (bnr. li jêr).

Neteweperwerî di vê maneya firehtir de dikare ji hev cuda bin di fehma xwe ya derbarê neteweyên xwe de (ku di gelek caran sernixumandî tê hiştin di gotara wan de), di zemîn û asta nirxê wê de û di wergiriya berpirsyariyên diyarkirî de. Neteweperweriya nerm ji neteweperweriya klasîk kêmtir tiştan dixwaze û hin caran bi navê “welatparêzî”yê tê naskirin. (Emilandineke cuda, dîsa “welatparêzî”yê bi xwe re dihêle ji bo qedirdana civata sivîl û sedaqata bo dewletê, bereksê neteweperweriya ku civatên etno-çandî dixe navendê).

Ka em vegerin ser neteweperweriya lîberal, cûreya neteweperweriyê ku zêdetirîn tên nîqaşkirin.

Neteweperwerên lîberal rêgezên lîberal-demokratîk û helwestên nêz-neteweyî aidî hev dibînin. Yek ji alîgirên sereke yên vê nêrînê, Yael Tamir, di kitêba xwe ya 1993yan de nîqaş da destpêkkirin û di kitêba xwe ya dawî de behsa netewe-dewletê dike wek “baştirîn xala hevdîtinê ya herduyan” (2019: 6). Helbet, hin tişt divê bê fedakirin: divê em qebûl bikin ku manîdarbûna civatekê an vekirîbûna wê divê bê fedakirin heta radeyekê ji ber ku em nikarin bi hev re xwediyê her duyan bin (2019: 57). Ji her yekê çiqas tê fedakirin, ev ne zelal e, û helbet bersiva tam rast diguhere li gor neteweperwerên cuda.

Versiyona Tamir a neteweperweriya lîberal awayekî lîberalîzma civakî ye, ji vî aliyî ve dişibe nêrînên David Miller ku behsa “civatên piştevaniyê” dike di kitêba xwe ya 1999an Principles of Social Justice (Rêgezên Edaleta Civakî) de û xwedî heman helwestê ye di kitêbên xwe yên 1995 û 2008an de. Her du jî hesta nasnameya neteweyî wek hesteke wiha dibînin ku piştevaniyê xurt dike, û piştevaniyê jî wek amrazeke xurtkirina edaleta civakî dibînin (Tamir 2019, bi taybetî ch.20; b.b.h. Walzer 1983, Kymlicka 1995a, 2001, û Gans 2003, 2008).

Neteweperwerên lîberal di warê qedrê pirçandîtiyê de ji hev dûr dikevin. Kymlicka wê dike hîmê rismê xwe yî lîberalîzmê lê Tamir bêyî ku zêde deng derxe, wê jê derdixe: angaşt dike, demokrasiyên pirçandî, piretnîk tecrubeyeke wan pir lawaz heye (2019: 62). Teşhîsa Tamir a ji bo qeyrana siyasî ya îro ku bi Trump û Le Pen derdikeve pêş, “demokratên lîberal pûç bûn bi serfiraziya xwe” lê “neteweperwer jî xwe têkçûyî û kevnbûyî hîs kirin” (2019: 7).

Tamir lîsteya du cure sedeman derdixe ku statuya siyasî ya taybet garantî bike ji neteweyan re. Cureya yekem ew e ku, “ji dewletê” pê ve ti yekeya siyasî “nikare fikran belav bike li qada gişteyî” (2019: 52), û cureya duyem jî ew e ku netewe hewcedariya wê bi hewldanên afirîner ên berdewam heye da ku fonksiyonel û cazib be.

Geşbûna dîrokî ya lîberalîzmê veguherî bo rêgezeke gerdûnî, antî-komunîter; ev bû şaşiyeke kujer ku dikare û divê bê serastkirin ji aliyê senteza neteweperwer a lîberal. Em dikarin vebêjeyên netewetiya xwe vejînin bêyî ku mîrata lîberal a azadî û mafan bikin qurban? Neteweperweriya lîberal bersiva erênî dide. Li gor riwangeya wê, partîkulerîzma neteweyî li pêş e: Hezkirina mirovayetiyê îdealeke esîl e, lê hezkirina rastîn her tim taybet e…” (2019: 68).

Balkêş e, Tamir vê îtibara bala ya neteweyê bi nêrîneke derhed a sazker a derbarê xwezaya wê re dike yek: netewe binyadên aqlî ne ku di hişê endamên wê de ye (2019: 58).

 

Gelo neteweperweriya lîberal li cîhana îro li deverekê tê tetbîqkirin, an ev bêtir îdealek e an teoriya rewşa-dawî ye ku wêneyekî civaka arezûkirî pêşniyaz dike? Ger em li nivîsên neteweperwerên lîberal binêrin, ya duyem e, her çiqas du nerîtên ku ji xwe di realiteya siyasî de hatine tetbîqkirin dike yek û loma bi nisbet îdealeke hêsantir pêşkêş bike jî.

Varyasyonên neteweperweriyê yên bi felsefeyê re hêrî zêde têkildar ew in ku bandor dikin li sekna etîk a angaştan û pratîkên neteweperwer ên pêşniyazkirî. Nêrînên felsefî yên bi hûrgilî ên di lehê neteweperweriyê de wê wek “neteweperweriya teorîk” bi nav kirin, sifeteke ku xizmeta cihêkirina nêrînên bi vî rengî dike ji gotara neteweyî ya kêmtir sofîstîke û pratîktir. Angaştên ku neteweperweriya teorîk a navendî dinirxînin dikare bên xêzkirin bi awayekî bikêr lê besît û şematîk di nexşeya pozisyonên muhtemel ên di teoriya siyasetê de.

Angaştên neteweperwer ên ku neteweyê wek navenda kiryara siyasî raber dikin lazim e du pirsên giştî yên grîng bibersivînin. Yek, gelo yek cûre koma civakî ya mezin heye ku xwedî vê grîngiya exlaqî ya taybet e? Bersiva neteweperwer ew e ku helbet yek heye, ew jî netewe ye. Wekî din, dema neqandineke dawî wê bê kirin, mîna di navbera girêyên malbat an dostanî, û neteweyê de, ya dawî li pêş e. Neteweperwerên lîberal sekneke nermtir tercîh dikin, ku grîngî didin aidiyeta neteweyî, lê bi vî awayî wê naxin navendê. Du, sedemên mecbûriyetên takekesekî çi ne li hemberî komeke ji aliyê exlaqî ve navend? Gelo xwe dispêrên endamtiya bidil an bêdil a nav komê de? Ramangerê tipîk neteweperwer ê hevçax ya duyem tercîh dike lê qebûl jî dikin ku sedaqata bidil a bo nasnameya neteweyî serkeftineke grîng e ji aliyê exlaqî ve. Di nexşeya felsefî de, ecibandinên normatîf ên alîgirên neteweperweriyê bi giştî baş rûdinin li sekna komunîter: piraniya fîlozofên alîgirên neteweperweriyê komunîter in ku netewe wek civata tercîhkirî hilbijartine (bereksê ew komunterên din ku civatên firehtir tercîh dikin, mîna yên ji aliyê nerîtên olî yên global hatine pênasekirin).[13]

Berî ku em bi angaştên exlaqî bidomînin, ka em bi kurtî tabloya mesele û riwangeyên têkildarî terîtorî (ax) û mafên terîtoryal derxin, ku bingehîn in ji bo bernameyên siyasî yên neteweyî.[14] Ax çima girîng e ji bo komên etno-neteweyî, û çi ne wergirî û ûştên mafên terîtoryal? Grîngiya wê ya mezin ji serweriyê û hemû îhtimalên têkildar ên kontrolkirina hundir û vederkirinê tê. Grîngiya vê têra xwe zelal dibe ger hûn nêrîna Rousseau jî lê zêde bikin, ku sedaqatên siyasî bi eslê xwe sînorkirî ne û hezkirina —an, bi awayekî nermtir, hevaltiya sivîl a komarhez— kesekî bo koma xwe hewce dike hin kesên “êdin” veder bike. Çi ne ûştên daxwazkirina mafên terîtoryal? Neteweperwer û nêrînên di lehê neteweperweriyê de piranî xwe dispêrin girêdayîbûna endamên neteweyekê ya bo axa neteweyî û nirxa dirûvdar (formative) ji bo rewakirina doza mafên terîtoryal (bnr. Miller 2000 û Meisels 2009). Ji hin aliyan ve, ev dişibe ûştên ku alîgirên mafên gelên xwecih nîşan didin (Tully 2004, lê bnr. Hendrix 2008 jî) û ji aliyên din ve jî dişibe teoriya Kolers a 2009an a etno-cografîk ne-neteweperwer, lê di tercîhkirina komên etno-neteweyî de wek tekane hilgirên mafan cuda dibe. Ev nêrînên derbarê sedaqatê de, wek amrazên çareseriya pevçûnan, ji bin ve zidî nêrînên bêtir pragmatîk ên derbarê mafên terîtoryal de ne (w.m. Levy 2000). Alternatîveke din a têra xwe populer, koma nêrînên takekesî ye ku mafên terîtoryal wek ûştên maf û berjewendiyên takekesan dibîne.[15] Li aliyê serçil ê nêrînên dij-neteweperwer fikra Pogge heye ku kêşeyên terîtoryal ên taybet tunene ji bo felseya siyasetê —“boçûna jihevketinê”, mîna ku Kolers binav dike.

2.2 Angaştên Exlaqî, Yên Klasîk û Lîberal: Navendîbûna Neteweyê

Niha em derbasî rehenda normatîv a neteweperweriyê bibin. Em ê pêşî bernameya neteweperwer pênase bikin, yanê, angaştên normatîv û raveker ên tîpîk derxin û wan bisenifînin. Ev angaşt dikare wek bersivên koma pirsên me yên normatîv ên destpêkê bên dîtin, (1) helwest û (2) kiryarên neteweperwer. Em ê bibînin ev angaşt çendîn cûre kiryar pêşniyaz dikin: yên armanc dikin rêxistineke siyasî ya ji bo civateke diyar a neteweyî ya etno-çandî biparêzin û bidin domandin (bi vî awayî bersivên bo pirsên me yên normatîv spesîfîktir bikin, (1e), (1f) û (2c). A din, endamên civatê teşwîq dikin ku, wek taybetiyên sereke yên jiyana çandî, naverokên etno-çandî belav bikin di dewleteke wiha de. Dawiyê de, em ê nîqaş bikin çendîn xetên fikra neteweperwer ku ji bo berevaniya van angaştan hatine berpêşkirin. Wek destpêk, ka em vegerin ser angaştên derbarê pêşvebirina dewlet û çanda neteweyî. Ji aliyê neteweperweran ve ev wek normên reftaran hatine pêşniyazkirin. Grîngtirîn varyasyonên felsefî derbarê sê wechên angaştên normatîv ên bi vî rengî:

i.  Xwezaya normatîv û hêza angaştê: tenê mafekî (yanê, xwedîbûn û parastina awayekî xwe-rêvebiriya siyasî, dewleteke tercîhkirî an tîpîk, an ji xwedîbûna jiyaneke çandî ya li ser esasê çandeke etno-neteweyî), an berpirsyariyeke exlaqî (bidestxistin û parastin), an berpirsyariyeke exlaqî, zagonî û siyasî dide nasandin? Xurttirîn angaşt a neteweperweriya klasîk e; normên wê yên tipîk him exlaqî ne û him, dema netewe-dewlet carekê ava bû, berpirsyariyên zagonî ne ji bo hemû aliyên têkildar, endamên takekes ên etno-neteweyê jî tê de. Versiyoneke lawaztir lê têra xwe daxwazkar tenê behsa berpirsyariya exlaqî dike (“peywira pîroz”).

ii.  Hêza angaşteke neteweperwer a di warê berjewendiyên bi derve re û mafan de: mînakeke rastîn, emilandina zimanê navmalî ewqas grîng e ku konferansên navneteweyî jî bi wî zimanê bên kirin û ji ber vê balkêştirîn beşdarên ji derve jê bimînin? Li vir giranî diçe ser hêza angaşta neteweperwer li dijî hêza angaştên din

maf û berjewendiyên takekesî an komî jî tê de. Cudahiyên di hêza miqayeseyî ya angaştên neteweperwer de li ser berdewamiya navbera du seriyan de pêk tê. Li seriyê têra xwe nexoş, angaştên neteweyî, mafên mirovan jî tê de, di ser hemû angaştên din re ye. Li navendê neteweperweriya klasîk heye ku angaştên neteweyî di ser berjewendiyên takekesî û gelek hewcedariyên din re digre, lê illeh di ser mafên mirovan re nagre (bnr., wek mînak, MacIntyre 1994, Oldenquist 1997). Li aliyê hember ku nerm, mirovane û lîberal e, angaştên neteweperweriya klasîk tenê di halên prima facie (tişta herî pêşî ji çav ve xuya dike) de tên riayetkirin (bnr. Tamir 1993, Gans 2003, and Miller 2013; û ji bo sepandinên li Ewropaya Navîn Stefan Auer 2004).

iii.  Angaştên neteweperwer, klasîk an lîberal, wê ji bo kîjan koman be? Wergiriya wan çi ye? Boçûnek îdia dike ku ji bo her etno-neteweyê ne û loma jî gerdûnî ne. Mînakek jê ev angaşt e ku “her etno-netewe divê dewleteke wê hebe”. Bi awayekî fermîtir

Neteweperweriya gerdûnîker bernameyeke siyasî ye ku dibêje her etno-netewe divê bibe xwedî dewletekê ku heqê wê ye û divê berjewendiyên xwe pêş ve bibe.

Wek alternatîv, îdiayek dikare partîkularîst be, mîna îdiaya “Koma X divê dewleteke wan hebe”, dikare ji bo komeke din tiştekî îfade neke:

Neteweperweriya partîkularîst bernameya siyasî ye ku dibêje hin etno-netewe divê dewleta wan hebe, bêyî ku vî mafî rewa bibînin ji bo hemû etno-neteweyan. Vê wiha dike:

A.  di ser re gav dike (neteweperweriya partîkularîstîk a ne vebeyîner (reflective), an

B.  bi eşkereyî diyar dike kî bê vederkirin: “Koma X divê dewletek wan hebe, lê ya koma Y divê tunebe” (Neteweperweriya neheq).

Zehmettirîn û ya rast şowenisttirîn aliyê partîkulerîzmê, yanê, (B), wek “neheq” hatiye binavkirin ji ber ku bi eşkereyî red dike îmtiyaza xwedîbûna dewletekê bo hin gelan. Neteweperwerên teorîk ên cidî bi gelemperî tenê cûreya gerdûnî diparêzin, lê neteweperwerên asayî piranî li kolanan vê cûreya nediyar egoîst diparêzin.

Wêneyê neteweperwer ê exlaqîbûnê pir dişibe nêrîna serdest a di teoriya têkiliyên navneteweyî de ku wek “realîzm” tê binavkirin. Bi awayekî hişk bê gotin, exlaqîbûn bi dawî dibe li ser sînorên netewe-dewletê; jê wêdetir ji anarşiyê pê ve tiştek tuneye.[16] Angaşta neteweperweriya klasîk a sereke ya derbarê netewe-dewletê de bi xweşikî temam dike, yanê, her etno-netewe an gel divê xwediyê dewleta xwe be, û diyar dike paşê çi diqewime: netewe-dewlet li ser navê gelên xwe yên avaker dikevin pêşbaziyê.

3. Nîqaşa Exlaqî

3.1. Neteweperweriyên Klasîk û Lîberal

Bînin bîra xwe ew pirsên destpêkê yên normatîv derheqê (1) helwestan û (2) kiryaran de. Gelo terefgîriya neteweyî rewa ye, û heta çi astê? Kîjan kiryar guncav in di bidestxistina serweriyê de? Bi taybetî, gelo dewletên etno-neteweyî û çandên (etno)neteweyî yên bi riya saziyan tên parastin, ji îradeya endamên xwe serbixwe ne? û yek dikare heta çi radeyê wan biparêze? 

Nîqaşa felsefî ya di leh û aleyhê neteweperweriyê de nîqaşeke derbarê exlaqîbûna angaştên wê yên sereke ne. Nemaze, meseleya exlaqî ya talî ev e: 

Gelo qet şêwazeke neteweperweriyê heye ji aliyê exlaqî ve caîz an rewa be, û, an, çiqas xirab in hin şêwazên wê yên diyar?[17] Çima angaştên neteweperwer hewceyî parastinê ne? Di hin halan de maqûl xuya dikin: wek mînak, rewşa xirab a hin komên neteweyî yên bêdewlet —dîroka cihû û ermenan, bêtalihiyên dîrokî û hevçax ên kurdan— dide bawerkirin ku xwedîbûna dewleta xwe wê xirabtirîn pirsgirêk çareser bikirana. Hê jî, sedemên baş hene ku angaştên neteweperwer bêtir bi baldarî li ser bên sekinandin. Giştîtirîn sedem ew e ku pêşî divê bê raberkirin ku şêwaza siyasî ya netewe-dewletê qedreke wê heye, civateke neteweyî qedreke wê taybet, heta navendî, exlaqî û siyasî heye, û angaştên di lehê wê de qedreke wan normatîv heye. Piştî ku ev hat rûniştandin, parastinek jê re lazim e. Hin angaştên neteweperweriya klasîk diyar e bi hin nirxan re ku meriv meyl dike qebûl bike, li hev nake —qene di bin şertên normal ên jiyana hevçax de. Hin ji van nirxan esasî ne di civakên lîberal-demokratîk de, yên din jî grîng in bi taybetî ji bo geşkirina afirînerî û çandê. Nirxên sereke yên di yekem komê de, otonomiya takekesî û alîkarîxwaziya bêalîgirî ye (a herî berbiçav alîkarîxwaziya bo komên ji çandeke cuda ye). Ew peywirên taybet ên kesekî di warê çanda etno-neteweyî de dikare midaxaleyî mafê takekes ê otonomiyê bike, dike jî. Neteweperwerên lîberal haya wan heye ji zehmetiyên vê boçûna klasîk, û angaştên klasîk nerm dikin, tenê statuya prima facie (tişta herî pêşî ji çav ve xuya dike) didin wan. Bi giştî behsa “lêzêdehiyên cûrbicûr dikin ku navê neteweperweriyê xirab dikin, û hewl didin “fikra neteweperweriyê bi xwe ji van zêdegaviyan veqetînin” (Miller 1992, 2000). Nivîskarên neteweperwer ên wiha bîrbir di nav diyalogeke felsefî ya berdewam a navbera alîgir û dijberên angaştê de cih girtin.[18]

Ji bo em alikariya xwîneran bikin ku bi saya vê nîqaşa tevlihev riya xwe bibînin, em ê bi kurtî xulase bikin ew fikrên ku ji etno-neteweperweran re vekirî ne ku doza xwe biparêzin (bide ber hev bi pêdaçûna bikêr a di Lichtenberg 1997 de). Xetên din ên fikrî yên li ser van mulahazayan ava bûne, dikare ji bo berevaniya gelek çeşîdên cuda yên neteweperweriyê bên emilandin, ji yên radîkal bigre heta yên nerm.

Ji bo bibe puxte, her xeteke fikrî wê wek argumaneke kurt bê îfadekirin; nîqaşa eslî tevlihevtir e, nabe di reşnivîsekê de bê pêşkêşkirin. Hin xetên grîng ên rexneyê ku di nîqaşê de hatine berpêşkirin, wê di nav kevanê de bên nîşandan (bnr. Miscevic 2001). Argumanên sereke yên di lehê neteweperweriyê de wê nav du koman de bê dabeşkirin. Yekem koma argumanan îdiaya wan ew e ku civatên neteweyî qedrekî wan bilind heye, ev carna ji berjewendiyên endamên wan ên takekes tê (w.m., Kymlicka, Miller, û Raz), ne-amrazî ne û ji arezû û tercîhên endamên xwe yên takekes serbixwe ne, îdia dike ku loma ev divê bên parastin bi amrazên dewletê û siyaseta fermî ya dewlethez. Koma duyem kêmtir “gişgir” e, ji pêşqebûlên grîng ên derbarê çand û nirxên çandî serbixwe, argumanên ji bo hewcedariya edaletê dihewîne.

Yekem kom wê bêtir bi hûrgilî bê pêşkêşkirin ji ber ku ew kakilê nîqaşê pêk tîne. Ev, civatê wek çavkaniya nirxê an wek alava veguhaztinê ku endamên xwe bi hin nirxên grîng ve girê dide, teswîr dike. Li gor neteweperwerên klasîk, argumanên ji vê komê bi maneyeke “kûr” komunîter in ji ber ku xwe dispêrin taybetiyên bingehîn ên rewşa mirovayetiyê.

Awayê giştî yê argumanên komunîter ên kûr wiha ne. Yek, pêşaneya komunîter: hin başiyên nayê nîqaşkirin (w.m., nasnameya şexsekî) hene, hin cûreyên civatê esasî ne ji bo bidestxistin û parastina wê. Paşê ew angaşta ku neteweya etno-çandî cûreyeke civatê ye ku bi awayekî îdeal ji bo vê peywirê guncav e.

Paşê encama dewletparêz tê: ji bo civateke wiha nasnameya xwe biparêze û piştevaniya nasnameya endamên xwe bike, lazim e ew xwediyê şêwaza siyasî ya dewletekê be (her tim an qene di normala xwe de). Encama ev cure argumanê ew e ku civata etno-neteweyî mafê wê heye dewletek wê etno-neteweyî hebe û welatiyên dewletê jî maf û berpirsyariya wan e ku ji yên din bêtir li pişt çanda xwe ya etnîk bisekinin.

Her çiqas pêşbîniyên felsefî yên kûrtir ên di argumanan de ji nerîta komunîter derkevin jî, şêwazên lawaztir jî tên pêşniyazkirin ji aliyê fîlozofên lîberaltir. Xetên fikrî yên komunîter ên di lehê neteweperweriyê de diyar dikin, nirxek heye di parastina nerîtên çanda etno-neteweyî de ji aliyê hesta aidiyeta bo neteweyeke hevpar, û piştevaniya di navbera endamên neteweyekê de. Neteweperwerekî lîberal dikare îdia bike, ev ne nirxên sereke yên jiyana siyasî ne lê dîsa jî nirx in. A din, nêrînên ji bin ve dijhev, takekesparêzî û kozmopolîtanîzm, ziwa, razber û bêmotîve xuya dikin di berawirdkirinê de. Bi kozmopolîtanizmê em îşaretî doktorînên exlaqî û siyasî dikin bi diyarkirina ku

a.   Berpirsyariyên exlaqî yên kesekî bo hemû mirovan e (bêyî ku li mesafeya cografî an çandî binêre), û

b.  Nîzamên siyasî divê li gor vê berpirsiyariya gerdûnî bên dirustkirin (bi awayê nîzamên supra-statist ku di ser netewe-dewletan re bin)

Gelek fîlozof, dema rastî hêzên dijhev ên neteweperwerî û kozmopolîtanizmê tên, têkeleke lîberalîzm-kozmopolîtanîzmê û welatparêzî-neteweperweriyê tercîh dikin. Di nivîsên xwe de, B. Barber “têkeleke zelal a kozmopolîtanîzm û cimaetparêziyê” berz dike ku li gor wî nasnameya amerîkî ya neteweyî karakterîze dike (Barber 1996: 31). Charles Taylor dibêje “ti çareya me tuneye ji bilî ku em bibin kozmopolîtan an welatparêz” (Taylor 1996: 121).

Hilary Putnam sedaqatê pêşniyaz dike bo baştirîn tiştên di nav piratiya nerîtan de ku her yek ji me tê de cih digre, yanê riyeke navîn di navbera welatparêziya aso-teng û kozmopolîtanîzmeke zêde razber de (Putnam 1996: 114). Pêşiyên vê lihevkirinê Berlin (1979) û Taylor (1989, 1993) bûn[19] û di nav bîst salên dawî de cihekî navendî girt di nîqaşan de û heta kir ku neteweperweriya dîrokî ji nû ve bê xwendin li ber ronahiya wê.[20] Piraniya nivîskarên neteweperwer ên lîberal versiyonên lawazkirî yên argumanên me rêz kir qebûl dikin, û wan diemilînin ji bo xurtkirina angaştên xwe yên neteweperwer ên nerm an zêde-nerm.

Va ne lawaziyên sereke yên etno-neteweperweriya klasîk ku neteweperwerên lîberal, lîberalên-bisînor û kozmopolîtan pêşkêş dikin. Yek, angaştên etno-neteweyî tenê hêza wan a prima facie heye û mafên takekesî pûç dikin. Du, daxwazên rewa yên etno-neteweyî bi xwe bi awayekî otomatîk nayên maneya mafê dewletbûnê, bêtir tên maneya mafê otonomiya çandî di asteke diyar de. Modelên sereke yên otonomiyê terîtoryal in an ne terîtoriyal in: a yekem, desthilatdariya teritoriyal dihewîne; du, otonomiya çandî ji bo takekesan e bêyî ku li îkametgaha wan a li dewletekê binêre.[21] Sê, etno-neteweperwerî tabiyî welatparêziya sivîl e ku pir kêm an yekcar elaqeya wê bi krîterên etnîk re tuneye. Çar, efsaneyên etno-neteweperwer û “derewên grîng” ên manend tên tolerekirin tenê dema ne-xetere û ne-êrîşkar bin, û bi vî halî şaş bin jî digel sixtebûna wan, ji aliyê exlaqî ve tên misaedekirin. A dawî, rewatiya angaştên etno-neteweyî divê kaniya wan tercîhên azad ên takekesan be.

3.2. Argumanên di lehê neteweperweriyê de, yên klasîk û ên lîberal: pêdiviya kûr a ji bo civatê

Vêga bînin bîra xwe argumanên neteweperwer ên taybet ên ji koma yekem. Argumana yekem xwe dispêrê pêşbîniyên ku di yên din de jî xuya dikin, lê ew nirxeke di-xwe-de (intrinsic) etfî civatê dike.

Argumanên paşê nirxa neteweyê ya amrazî dest nîşan dike, ku kana xwe ji nirxa pêşveçûna takekesî, fehma exlaqî, nasnameya qewî û yên manend digre. 

1.  Argumena Nirxa di-xwe-de. Her civateke etno-neteweyî binirx e di nav xwe de ji ber ku ew tenê bi çarçoveya xwezayî ya nerîtên têvel ên çandî dorpêçkirî ye, ku tê de mane û nirxên grîng tên hilberandin û veguhaztin. Endamên civatên wiha nêzîkîtiyeke taybet parve dikin bi hev re. Bi axaftina heman zimanî û parvekirina dab û nerîtan, endamên van civatan ji biyanîyan bêtir nêzîkî hev dibin.

2.  Argumena Pêşveçûnê. Civata etno-neteweyî esasî ye ji bo her endamên wê ku pêş ve biçin. Bi taybetî, tenê di nav civateke wiha de takekesek dikare têgeh û nirxên grîng wergire ji bo têgihiştina jiyana çandî ya civatê bi giştî û jiyana takekesî bi xwe jî. Gelek nîqaş çêbûne li aliyê neteweperweran li ser ka gelo cudabûna nirxan pêwîst e ji bo cihêbûna komên neteweyî an na.

Neteweperwerê lîberal ê kanadayî Seymour (1999), Taylor, û Kymlicka dest nîşan kirine ku “cudabûna nirxan a di navbera herêmên cuda ên Kanadayê de” ku rê veke li netewetiyên cuda, “minîmal” e. Taylor (1993: 155) gihiştiye wê encamê ku mesele ne cudabûna nirxan e.

3.  Argumena Nasnameyê. Filozofên komunîter ji xwezayê zêdetir xwe-têrkirinê dupat dikin wek hêza sereke di diyarkirina nasnameya me de— bi saya mekana civakî û peywendên ku em tê de, em dibin ew kesên ku niha em ew in. Ev îdia helbet hinekî maqul e. Nasnameya her kesekî girêdayî beşdarbûna wê/wî nav jiyana komunal e (bnr. MacIntyre 1994, Nielsen, 1998, û Lagerspetz 2000). Ger bê qebûlkirin ku exlaqê takekesekî girêdayî nasnameyeke şexsî ya kamil û stabil e, şertên

komunal ku geşbûna nasnameya şexsî xwedî dike, pêwîst e bê parastin û teşwîqkirin. Loma, jiyana komunal divê bê birêkxistin li dor çandên neteweyî yên taybet.

4.  Argumena Fehma Exlaqî. Bi taybetî çeşîdeke grîng a nirxan, nirxa exlaqê ye. Hin nirx hene gerdûnî ne, w.m., azadî û wekhevî, lê ev zêde razber û “zirav” in. Nirxên dewlemend û “stûr” ancax di nav şertên taybet de tên ferqkirin; fenanî Charles Taylor dibêje, “zimanê ku em dipejirînin meseleyên qenciyê ji bo me baş îfade dike” (1989: 35). Netewe çarçoveyeke xwezayî pêşkêşî me dike ji bo nerîtên exlaqî, û bi riya vê fehma exlaqî jî pêşkêş dike; netewe dibistana seretayî ya qaideyên exlaqî ne.

5.  Argumena Çeşitdariyê. Her Çandeke neteweyî bi awayekî tekane tevkariya çeşitdariya çandên mirovayetiyê dike. Navdartirîn alîgirê vê fikrê yê sedsala bîstemîn, Isaiah Berlin (di şîrovekirina Herder de), dibêje:

“Wecên” çandan tekane ne: her yek qalikekî ji gelek qalikên potansiyela mirovayetiyê temsîl dikin di dem û mekan û hawirdora xwe de. Li me hatiye qedexekirin em nirxan bidin ber hev, ji ber ku ev pîvandina ya bêpîvan e. (1976: 206)

Dema bê qebûlkirin ku (etno)netewe yekeya xwezayî ya çandê ye, parastina çeşitdariya çandî pêwîst dike ku piratiya çanda (etno)neteweyî bi riya saziyan bê parastin. Piratiya awayên çandî bi “şêwazên jiyanê” yên etno-neteweyî ve bên girêdan dikare bên parastin û pêşvebirin.

David Miller riwangeyeke lîberal neteweperwer a balkêş û sofîstîke çêkiriye di nav dehsaleyan de ji berhema xwe ya 1990î heta dawîtirîn xebata xwe ya 2013yan. Ew çeşitdariya pirçandî qebûl dike di nav civatekê de lê nasnameyeke neteweyî ya seranser binxêz dike û wek mînaka sereke nasnameya neteweyî ya brîtanî dide ku nasnameyên etnîk ên îngilîz, skotî û yên din jî di nav xwe de dihewîne.

Ew daxwaza “nasnameyeke hewîner dike ku endamên hemû komên çandî têkevinê” (2013: 91). Miller di wê baweriyê de ye ku nasnameyeke wiha lazim e ji bo piştevaniya civakî, û jê jî wêdetir, ji bo welatpareziya makezagonî jî. Yekî gumanbar dikare vê bibêje. Pirsgirêka bi civakeke pirçandî re ew e ku nasnameya neteweyî ji aliyê dîrokî ve bûye mijara girêyên etno-neteweyî û di nav giraniya piratiya taybetiyên çandî de (zimanê hevpar, “dîroka bi hev re tê bibîranîn”, dab û nerît û hwd.) eynîbûn hewce kiriye. Lakîn, dewletên pir-çandî bi gelek dîrok, ziman, olên cuda û heta xuyangên têra xwe ji hev dûr koman tînin ba hev. Îjar, meriv ji nasnameya pir zirav a aidbûna dewletekê dest pê bike, wê “nasnameyeke neteweyî” ya hewîner çawa bê avakirin? Wek ku dubendiyek hebe. Ger piştevaniya civakî bo nasnameya neteweyî bê spartin, hewce dike nasnameya neteweyî tenik be û wek ku nasnameyeke bêkêmasî, unîter çêbibe, xuya dike. Welatparêziya makezagonî ya stûr dibe ku helwesteke muhtemel a balkêş be ku bikaribe ji piştevaniyeke wiha re bibe zemîn û çeşitdariya çandî ya resen biparêze.

3.3. Argumanên di lehê neteweperweriyê de: meseleyên edaletê

Argumanên di koma duyem de derheqê edaleta siyasî de ne û xwe naspêrin angaştên metafizîk ên derbarê nasnameyê, geşbûn û nirxên çandî de. Serî li şertên (yên rastîn an îdiakirî) wiha didin ku siyaseta neteweperwer maqul be (an bikaribe xweş bê dîtin an bê mecbûrkirin jî), mîna

(a) rastiya ku beşeke pir mezin a cîhanê wek netewe-dewlet birêkxistin bûye (loma her komeke nû jî hewes dike netewe-dewletekê ava bike wek modelên heyî), an (b) şertên xwe-berevaniya komê an islahkirina bêedaletiyên rabirdûyê ku dikarin siyaseta neteweperwer rewa bikin (di ser mînakeke taybet re). Hin arguman jî wek wesîleya qenciyên siyasî yên grîng, mîna wekhevî, tên pêşkêşkirin.

1. Argumena Derbarê Mafê Kolektîv ê Çarenûsiyê. Komek mirovên hejmareke maqûl mafê wan a prima facie heye ku xwe bi rê ve bibin û biryara endamtiya xwe ya mistaqbel bidin, ger ev be tişta endamên komê dixwazin. Di esasê xwe de îradeya demokratîk a endaman bi xwe ye ku bingeha mafê ji bo dewleteke etno-neteweyî, sazî û pratîkên çandî yên etno-navendî ye. Ev arguman daxwazên (etno)neteweyî rewa dike ku kana xwe ji îradeya endamên neteweyê digre. Loma ev têra xwe guncav e ji bo neteweperweriya lîberal lê ne cazib e ji bo komunîteryeneke kûr ku talebên neteweyê ji tercîhên takekesên taybet serbixwe û jê pêştir dibîne.[22]

2.  Argumena Derbarê Mafê Xwe-parastinê û Tenzîmkirina Bêedaletiyên Borî. Zordarî û bêedaletî sedemeke adil e û maf dide koma mexdûr ku veqete. Ger komeke kêmar ji aliyê piraniyê bê tepisandin, heta wê radeyê ku rewşa hema hema her endameke kêmarê ji ya endamên piraniyê xirabtir be ji ber sedema endambûna kêmarê, ewçax daxwazên neteweperwer ên li ser navê kêmarê ji aliyê exlaqî ve maqûl dibin û wek potansiyel jî xwe dikin mecbûriyet. Ev arguman mafekî tîpîk ê çaredîtinê ye ku ji riwangeyeke lîberal tê pejirandin (bnr., nîqaşa di Kukathas û Poole 2000, û Buchanan 1991; ji bo bêedaletiyên borî Waldron 1992)

3.  Argumena Derbarê Wekheviyê de. Endamên komeke kêmar gelek caran bi dezavantaj in di nav çanda serdest de, ji ber ku ew divê xwe bispêrin ew kesên xwedî heman ziman û çandê ku karûbarên jiyana rojane bidin meşandin. Ji ber vê, bêalîgiriya lîberal bi xwe hewce dike ku piranî hin mafên çandî, yanê mafên ji ber cudabûna kêmarê, nas bike (bnr. Kymlicka 1995b, 2001, û 2003b). Parastina sazûmanî û mafê koma kêmarê yê avakirina saziyên xwe çare ne ku wekhevî pêk were û netewe-dewlet veguhere bibe dewleteke pirçandî ya nermtir.

4.   Argumena Derbarê Serkeftinê. Netewe-dewlet bi ser ketiye ku di rabirdûyê wekhevî û demokrasiyê pêş ve bibe. …………………..  

Piştevaniya etno-neteweyî henceteke xurt e ji bo belavkirineke wekhevtir a hebûna madî (Miller 1995; Canovan 1996, 2000). Û diyar e netewe-dewlet esasî ye ji bo hîmayekirina jiyana exlaqî ya civatan di siberojê de, çimkî ew tekane şêwaza saziya siyasî ye bikaribe civatan ji gefên globalîzasyon û asîmilasyonê biparêze (ji bo nîqaşeke rexneyî ya bi hûrgilî derbarê vê argumanê de bnr., Mason 1999).

Andreas Wimmer (2018) nîqaşeke balkêş a vê serkeftina dîrokî ya netewe-dewletê pêşkêş dike (tê nîqaşkirin di Knott, Tolz, Green, & Wimmer 2019).

Ev argumanên siyasî dikare bi yên komunîter ên kûr re bên cem hev. Ligel vê, riwangeya wan, bi tena serê xwe, “çandheziyeke (culturalism) lîberal” pêşkêş dike ku guncavtir e ji bo civakên etno-çandî yên pirhejmar. Ji neteweperweriya lîberal a Tamir û Nielsen bêtir dûrî neteweperweriya klasîk, ji palpiştên felsefî yên komunîter dûr disekine.[23] Fikra netewesaziya nerm îşaretî pir-çandîheziyeke vekirî dike ku her kom para xwe ya mafê çaredîtinê jê wergire, lê ji dêvla ku xwe ji yên din veqetîne, di nav çandeke hevpar, sivîl a hewîner de dimîne di nav danûstendineke vekirî bi jêr-civatên din re. Ger em çeşitdariya civatên pluralîstîk û tîrbûna hevbandoriyên netewe-borî bifikirin, vekirîbûneke wiha ji bo gelek kesan tekane garantiya jiyaneke civakî û siyasî ya bi îstikrar xuya dike (bnr., nîqaşa di Shapiro û Kymlicka 1997).

Bi giştî, sekna neteweperwer a lîberal nerm û sivîl e, û gelek tiştên din dikare bê gotin derbarê wê de. Hewl dide pêhesînên me nêzîkî exlaqeke siyasî ya lîberal bike ji bo hin awayên parastina siyasî ya civatên çandî. Helbet, ev rê vedike li ber meseleya lihevkirina rêgezên gerdûnî yên lîberal û sedaqatên kesekê bo neteweya etno-neteweyî. Gelek neteweperwerên lîberal ên mîna Tamir netewetiya çandî vediqetîne ji dewletbûnê………

Û, hezkirina welêt a ew pêşniyaz dikin, bi her cure fikrên gerdûnhez tê nermkirin, ku di dawiyê de berjewendiyên neteweyî di bin siya xwe de dihêlin (Tamir 1993: 115; 2019: gelek caran, bnr., Moore 2001 û Gans 2003). Nîqaşeke berdewam heye li nav neteweperwerên felsefî derbarê ka gelo çiqas lawazbûn an lihevkirin hê guncav e di sekneke temamî neteweperwer de.[24] Di berhemên hin neteweperwerên lîberal de jî taybetiyeke berjewendiya kozmopolît heye (Nielsen 1998–99).[25]

Di bîst salên dawî de, meseleyên neteweperweriyê her diçe bêtir dibe parçeyek ji nîqaşên derbarê nîzamên navneteweyî de (bnr., madeyên globalizm û kozmopolîtanizmê). Girêya têgehî ya sereke ew îdia ye ku netewe-dewlet yekeyên xwezayî, stabil û guncav ên nîzama navneteweyî ne. Nîqaşeke têkildar, derbarê rola kêmaran de ye di pêvajoya globalîzasyonê de (Kaldor 2004). A din, her du boçûn dibe ku dawiyê de bibin yek: neteweperweriyeke lîberal a pirçandî û kozmopolîtanizmeke nerm, ji cudatiyan re hewîner aliyên wan hevpar heye.[26]

3.4. Populizm û rûyê nû yê neteweperweriyê

“Populizm” navlêkeke sîvan e ku çeşîdên him aliyên rastgir him ên çepgir dihewîne. Ev beş wê bala xwe bide tevgerên populist ên rastgir ku pir nêzîkî pêşiyên xwe yên neteweperwer ên kevneşopî ne. Ev teqabulê rewşa li piraniya Ewropayê, ya li DY dike, ku babetên neteweperwer ji aliyê populistên rastgir tên berpêşkirin.[27] Lê têra xwe zelal bûye ku neteweperwerî tenê yek ji “izm”ên siyasî ye ku bala populistên rastgir dikşîne. Qeyrana koçberiyê xwe-pênasekirina bi civatên zimanî-çandî derxist pêş (“em, ên fransîaxêv” an “em xiristiyan”) ku ji neteweperweriyê dibore. Jan-Werner Müller (2016) û Cas Mudde (2007) dest nîşan dikin ku şiklê hevpar ê hemû cureyên populizmê têra xwe besît in û wek “tenik” teswîr ……….


dikin. Mudde rave dike: “Populizm wek îdeolojike navend-tenik tê famkirin ku di taliyê de civakê dike du aliyên homojen û dijhev, ‘xelkê pak’ û ‘elîtên riziyayî’, û îdia dike siyaset divê bibe derbirîna volonté générale (îradeya giştî) ya Gel” (2007: 23). Dema wiha tê pênasekirin du aliyên wê dijhev hene: Populizm, dema wiha bê pênasekirin, du aliyên wê dijber hene: elîtizm û piranîtî. A yekem, li dijî gel (mezlûm) elîtên dijber hene. Ya duyem, mimkun e du awayên karakterîzekirina “gel” ji hev bên cihêkirin: ji aliyê statuyên civakî (çîn, asta dahatûyê, hwd.) an ji aliyê aidiyeta etnîk û/an çandî (bnr., de Cleen 2017 jî).

Elît

¯

Çîna civakî Gel ® etnîk, çandî

 

Ya duyem, rehenda berwarî baskê çep ji populizmên baskê rastgir cihê dike û cih dihêle ji tercîha populizma navendhez re. Em li neteweperweriya xurt a etnîk binêrin. Têkiliya navbera populizma rastgir û neteweperweriyeke wiha de pir nêzîk e. Vê kiriye ku hin teorisyen (Taguieff 2015) “populizma neteweperwer” wek tekane cureya populizmê bibînin. Ev têgeh tam dibe senteza populizm û neteweperweriya xurt a etnîk an xwemalîtîyê. Ji populizmê, şemaya giştî ya dij-elîtizmê distîne: pêşeng yekser xitabî gel dike û îdia dike ku berjewendiyên gel diparêze. Ji neteweperweriyê, karakterîzasyona gel distîne: ew civateke etnîk e, pirî caran civata etnîk a xwedî dewlet e, an etno-netewe ye. Mudde, di xebata xwe de nîşan dide ku populizmên safî rastgir îdia dikin, ew gelê heqîqî ku neteweya heqîqî pêk tînin temsîl dikin, ew gelê heqîqî ku ji aliyê biyaniyên hatine nav wan hatiye qirêjkirin. Li Dewletên Yekbûyî, yek dikare behsa tevgerên populîst û reaksiyoner bike, mîna Tea Partî ku wek encama tecrubeyên dawî yên koçberî,

 

êrişên terorîst, û berberîbûna aborî ya zêdebar peyda bûye. Li vir ji ber ku cih teng e lazim e em alternatîva populist a sereke (nîv alternatîv) ya populizma neteweyî deynin aliyekî. Li hin welatên mîna Almanya, hin kom-partiyên populist (w.m., partiya AfD (Alternatîv ji bo Almanyayê) ya alman)), xitabî taybetiyên ji aidiyeta etno-neteweyî gelekî firehtir dikin, wek pêwendiyên olî. Hinekî din vê cazibeyê û ya etno-neteweyî tînin cem hev. Dibe ew a ku Riva Kastoryano (2006) wek “neteweperweriya neteweborî” bi nav dike.

Balkêş e, neteweperweriya lîberal zêde ne cazib e ji bo populistan. Ji aliyê teorîk ve meriv dikare dest nîşan bike ku Tamir (2019) neteweperweriya xwe ya lîberal wek reçeteyeke baş dibîne li dijî gefên demagogên mîna Trump û Boris Johnson (ji emilandina navê “populist” dûr disekine, w.m., 2019: 31).

Xurtbûna populizmê qada siyasî ya meriv lê bixebite diguherîne. Nêrînên xweşbîn (neteweperwerên lîberal an dij-neteweperwer) bi aloziyên nû re rû bi rû ne di serdemeke populist de ku qeyrana koçberiyê mohra xwe lê xistiye, hwd. Ew xetereyên ku berê bi leşkeriyê re dihat têkildarkirin, derbas bû çûn; populistên neteweyî divê îcad bikin û saz bikin xetereyên ku, bi malbatên biyanî re tên nav welêt, ên bi zarok jî tê de. Bi kurtî, ger ev pêşbînî rast derkevin, siyasetmedar û teorisyen bi guhertinekê re rû bi rû ne. Meseleya kevneşopî ya dijheviya di navbera welatparêzî/neteweperwerî û kozmopolitanizmê profîlê wê guhert: dijheviya xurt a niha ya di navbera nefreta populîst a li hemberî biyanî-koçberan û helwesteke comerdtir a qebûl û alîkariya bi merhamet de ye. Di dawiyê de, fehma populîst a “gelê me” (“em-civat”) ne tenê tercîhên neteweperwer jî dike nav xwe, jê wêdetir jî diçe. Hêmana grîng, karaktera tevlihev a tercîhên populîst e. Mihtemel e, lêkolîneriya siberojê ya li ser neteweperweriyê bi giranî li ser vê qada nû û aloz hûr bibe, bi armanca ku xitabî dijheviya nû bike û cureyên neteweperweriyê li gor wê bide rûniştandin.[28]


 

3.5 Netewe-dewlet di peywenda global de

 

Qeyrana koçberiyê netewe-dewlet kir babeta siyasî ya navendî di peywenda global de di warê netewetiyê de. Berî derbasî bûyerên roja me bibin, rewşa berî qeyranê divê bê xulasekirin. A yekem, li ser nîqaşên derheqê ax û neteweyê û meseleyên edaleta global bisekinin. Neteweperwerên lîberal hewl didin biparêzin têkiliya kevneşopî ya di navbera “xwedîtiya” dewletê ya etnîk û serwerî û kontrola li ser axê, lê bi awayekî gelekî nermtir û sofîstîke. Loma Tamar Meisels di nîqaşê de alîgir e ku “bicihbûnên neteweyî yên heyî wek hokareke navendî li ber çav bên girtin di nîşankirina sînorên terîtoryal de, ji ber ku ev xet “hin palpiştên wê lîberal” (w.m., di berhemên John Locke de) him cazibeya wê lîberal-neteweyî (2009: 159) heye ku xwe dispêre nêzîkatiya bi doktrîna lîberal a mafê çarenûsiya neteweyî. Vê û şîroveya Chaim Gans (2003: Beş 4) a angaştên “mafê dîrokî wek mafê çêkirina terîtoriyan” bi ser hev vedike. Bi vî awayî, “argumanên dîrokî ku wek doza çekirina terîtoriyan tê famkirin” jî bi ser argumena derbarê bicihbûnê ve vedike, û israr dike li ser hevbandorî û hev-xurtkirina wan, ku dibêje herî zêde ew bi pêşbînî û fikrên bingehîn ên neteweperwer lîberal re têkildar in û xwe dispêrin wan (Meisels 2009: 160). Lakîn diyar dike ku ji yekê zêdetir komên etnîk dikare li ser parçeyek ax pêwendiyên wan dirûvdar hebe, û angaştên pêşbez dibe ku xwe bispêrin bicihbûnê.[29] Lê, dema li pevçûnên etno-neteweyî yên sedsala bîstemîn dinêrin, meriv dikare bi rihetî bibêje ku dewletên çanda wan pirhejmar dabeş bûne di nav jêr-civatên îzolebûyî û girtî de ku tenê bi dirustkirinên modus vivendi (peymana demkî) bi hev hatine girêdan, di esasê xwe de bêîstikrar in. Loma ji bo îstikrarê, hewce ye civaka pirhejmarhez ku çandhezên (culturalist) lîberal tesewir dikin, hevbandoriya navbera komên çandî xurt bikin da ku rê bigre ……………..

 

li ber bêbaweriyê, pêşdarazan kêm bike û zemînekî xurt biafirîne ji bo jiyana bi hev re.

 Lê divê meriv li ku bisekine? Ji ber ku gelek parçayên axê yên ji aliyê cografî ve vekirî, li hev bandor dikin hene, pirs derdikeve holê. Pêşî li vekirîbûna cografî ya rastên parzemînî bifikirin, paşê rihetiya modern a hevbandorkirinê (meriv dikare bibêje, “Girav êdî ne girav in”), û di dawiyê de bihevgirêdayîbûna ekolojîk a ax û keşûhewayê lê zêde bikin. Li vir, xeta neteweperwer a hişk êdî di nîqaşên etîk de nayê pêşniyazkirin, loma sekna ezamî ya neteweperwer bi rastî sekneke bi nisbet nerm e, ku Miller di berhemên xwe de bi rêz dike. Pêşniyaza wî ya tîpîk a derbarê edaleta global de ku xwe dispêre netewe-dewletan ev e: dibe ku bibe meseleya grûrê ku qismek temama hilberîna navxweyî (THN (GDP-gross domestic product)) ji bo hedefên geşkirinê bê xerckirin —belkî ev ji bo projeyên li welatekî taybet an li çend welatan be (2013: 182).

Ev me tîne ser mijara koçê, û nîqaşeke bi heraret li ser rewşa niha.[30] Li Ewropayê belkî mijara sereke ya hengameya populist a îro ye, û li Dewletên Yekbûyî yek ji mijarên Sereke ye. Loma, koç û bertekên li dijî wê di vê dehsalê de zemînekî ceribandinê ye ji bo nêrînên neteweperwer û kozmopolîtan.

Ka em li aliyê neteweperwer ê vê nîqaşê binêrin. Neteweperwerên lîberal, nemaze Miller, hin teklifên neteweperwer ên bîrbir derdixin pêş di warê koçê de. Teklîfa Miller dihêle penaber li penagehekê bigerin heta ku rewşa li welatê wan bi xwe baştir bibe; koça aborî jî bi sînor dike. Miller li dij derdikeve ku standardeke global bikaribe bê parastin ji bo wekhevî, derfet, refahê, hwd., çimkî pîvanên wekheviyê girêdayî peywendê ye. Mirov mafê wan heye di standardeke asgarî ya jiyanê de bijîn, lê piştî ku hemû tedbîrên li welatê koçberê namzed hatin ceribandin, mafê koçkirinê dikeve dewrê, wek çareya dawî. ............

Lê, vê jî dibêje (nemaze, di kitêba xwe “Biyaniyên li nav me” de, 2016), berpirsyariya neteweyî ya pejirandina penaberên koçber tê hevsengkirin bi berjewendiyên koçberên muhtemel û berjewendiyên civatên neteweyî di berdewamkirina kontrolkirina kompozisyon û karakterê xwe.

Ger em neteweperwerên lîberal re hemfikir bin li ser aliyê erênî, em dikarin bipirsin li dînamîkên alikariya ji bo koçberan pêwîst e. Em bi sê merhaleyan ji hev cihê bikin; yek, alîkariya demildest (birçîbûn, qefilîn, tibî) û peydakirina xwarinê; du bicihbûn û hînbûn (li aliyê welatê mazûban û koçberên nûhatî), sê, merhaleya welatîbûnê, ya jiyaneke bi nisbet ewle li welatê mazûban.

Di merhaleya yekem de, pêşî alikariya demildest tê, him normatîv him rojane: pejirandina penaberên muhtemel (a rast, penaberên muhtemel divê alikariya wan bê kirin ku bikaribin ji welatê xwe derkevin û herin welatê mazûban). Di maweyeke dirêj de, mayina li welatê nû divê derfeta xebat û perwerdeyê bihewîne.

Lê hê heye. Berpirsyariya dîgerkambûnê dikare û divê wek amadekariya ji bo çalakiyeke global a firehtir kar bike.[31] Lewma, du pêngavên teorîk li pêş me ne, yek, pejirandina dîgerkamiyê û du, hemfikirbûna bi tedbîrên kûrtir ên neteweborî yên rêgirtina li ber sedemên dûr, mîna feqîrî û şerên li Cîhana Sêyem. Em vê bi nav bikin wek “modela dîgerkam ji bo tedbîrên kûrtir.” Ev model ji bo wê qada lîstikê ye ku tê de meseleyên neteweperweriyê qediyane di peywenda populizm û qeyrana penaberiyê de, û meseleyên nû derdixê holê, ku berî bîst salan tunebûn.

4. Encam

Di pêşkêşkirina angaştên ku neteweperwer diparêzin, em ji alternatîvên neteweperwer ên radîkaltir ber bi yên lîberaltir ve çûn. Di vekolîna argumanên ji bo van angaştan de, me argumanên komunîter ku ji aliyê metafizîkî ve talebkar in û xwe dispêrin pêşbîniyên komunîter ên kûr derheqê çandê de, mîna pêşaneya ku neteweya etno-çandî grîngtirîn civat e ji bo hemû takekesan. Ev angaşteke balkêş û rêzdar e, lê maqûlbûna wê nehatiye piştrastkirin. Nîqaşa exlaqî ya derbarê neteweperweriyê de çendîn lawaziyên argumanên çand-bingeh, yên neteweperwerên lîberal pêşniyaz dikirin, derxistin holê. Vê hewesa argumanan kêmtir kir lê kir ku maqûltir bin. Neteweperwerên lîberal piştî ku terikandin ew îdeala neteweperwer a berê, ya dewleteke xwediyê wê tenê yek koma serdest a etno-çandî, xwe vekirin ji vê fikra ku xwepênasekirina bi çand û civatan grîng e ji bo nasnameya civakî ya şexsekî. Bi heman awayî hesastir bûn li Hemberî meseleyên netewe-borî û dilxwaz bûn himbêza xwe vekin ji riwangeyeke qismî kozmopolîtan re. Neteweperweriya lîberal berpêş kir argumanên hê nermtir, bi felsefe an metafizîkê kêmtir barkirî ku endîşeyên derbarê edaletê de dikirin bingeh. Ev dupat dike gringiya pratîk a endamtiya etno-çandî, mafên komên etno-çandî ya tenzîmkirina bêedaletiyan, mafên demokratîk ên şirîkatiyên siyasî, û rola ku girê û şirîkatiyên etno-çandî dikarin di pêşvebirina nîzamên civakî de bilizîn.

Bûyerên di vê dehsalê de, qeyrana penaberiyê û xurtbûna populizma rastgir bi awayekî berbiçav guhert zemîna pratîk û teoriyê. Neteweperweriya kevneşopî hê jî manîdar e, lê neteweperweriya populist gelekî bêtir balê dikşîne: teoriyên nû tên hilberandin û nîqaşkirin, tên ku sehneya li navendê dagir bikin. Ji aliyê din ve, qeyrana koçê meseleya dilsoj a alîkariya bo penaberên niha li ber deriyê me ne, xist şûna meseleya kozmopolîtan a piştevaniya-bi-biyaniyên-li dûr.

Helbet, sedemên qeyranê heman sedem in ku kozmopolît gelekî ji berê ve di tatêlê de ne: şer û newekheviya global a parvekirina mal, û gefên wek nexweşî û bobelatên keşûhewayê. Karê teoriyê niha ew e ku van meseleyên kûrtir bi kêşeyên nû ve girê bidin, ku navend-sehneya qada lîstikê dagir kirine; ya niha zehmetiyek e ku tê hûnandin bi gotinên cudatir û di nav çarçoveyên siyasî yên teorîk ên cudatir.

Binnivîs

[1] Bnr. Berlin 1979, Smith 1991, Levy 2000, û nîqaşa di Gans 2003 de; ji bo karakterîzasyoneke derhed bnr. rûpelên pêşî yên Crosby 2005, û nîqaşên nû yên dewlemend û balkêş derheqê helwestên neteweperwer de bnr. Yack 2012, 2018.

[2] Ji bo nîqaşa nêrînên Gellner, bnr. Meadwell 2012, 2014, û nivîsên di Malešević û Hugarard 2007.

[3] Roger Scruton her duyan dike yek ji ber ku sedaqata neteweyî û welatparêzî yek in li gor wî: sedaqata bo welatê xwe, “hezkirina xwezayî ya welêt, hemwelatiyan û çand wan dike yek” (2004: 4). A rast, welatparêz girêdayî gel û axa xwe ya “heqê wan” e; û welatparêzî hewlek e ku vî mafî veguherîne bo rêvebriyeke bêalî û raseriya hiqûqê. Xuya ye îdia dike sedaqata bo axê koka hemûyan e. Loma, dijheviyên termînolojîk û têgehî yên di lîteraturê de zelal in.

[4] Habermas 1992 [1996]; bnr. nîqaşa di Markell 2000; ji bo têgihiştineke berfirehtir a welatparêziyê bnr. Primoratz û Pavkovic 2007.

[5] Renan 1882 û Weber 1924 tê de; ji bo berevaniyeke nû, bnr., Brubaker 2004 û ji bo berawirdkirina bi dîn re, Brubaker 2013.

[6] Berevanekî pir navdar ê cudatiyê Hans Kohn e, 1965.

[7] Bnr. ji bo nirxandin û nîqaşeke baş derheqê xebata wî di berheva Malešević û Haugaard (ed.), 2007. Bnr. Özkirimli, 2010, û ji bo derbirîneke xurt û zelal Greenfeld 2006.

[8] Li gor Gellner, neteweperwerî û netewe-dewlet bi hev re tevdigerin di nav demê de, ji ber ku her du jî encama modernîzasyon û îndustriyê ye. Malešević (2013, 2018) jî neteweperweriyê bi netewe-dewletê ve girê dide, grîngiyê nade role piştevaniya nav komê ya berî peydabûna dewleteke wiha.

[9] Tilly, di meqaleya xwe ya di berheva 1975an de, bixêz dike rola dewleta modern a destpêkê di çêbûna neteweyê de. Giddens 1985 grîngî dide dewleta mitleq ji ber navendîbûn û firehkirina desthilatdariya îdarî; yekbûna di encamê de dike ku netewe-dewlet peyda bibe. Berhemên din ên modernist Hobsbawm 1990, û Breuilly 2001 û 2011.

[10] Ev ji aliyê Daniele Conversi tê pêşvebirin (bnr., 2002, û pêşkêşiya nêrînên wî û nîqaşên Connor di Conversi 2018).

[11] Bnr., wek mînak, MacCormick 1982; Miller 1992, 2000; Tamir 1993, 2019; Gans 2003; Moore 2009; Dagger 2009; û, ji bo nîqaşeke balkêş, Frost 2006.

[12] Ji bo nirxandineke boçûnên Marksist, bnr. Glenn 1997.

[13] Lê, hin nivîskarên ku xwe wek neteweperwerên lîberal pênase dikin, bi awayekî berbiçav Kymlicka (2001, 2003b, 2007b), palpiştên komunîter red dikin ji bo nêrînên xwe.

[14] Ez senifandina wî ya nuwaze adapter dikim A. Kolers (2009: Beş. 1) bo mijara li ber dest.

[15] Mînak, di mafên wan ên mirovan (Buchanan 2004), mafên milkiyetê yên pêş-siyasî mîna di Lock de (Simmons 2001), mafê çavkaniyên takekesî (Steiner 1999), an mafê şirîkatiyên siyasî (Wellman 2005).

[16] Ev nêrîn zelal e di Friederich Meinecke 1924 [1965] de (Destpêk) û Raymond Aron 1962 û pir nêzîkî rû ye di Hans Morgenthau 1946; ji bo girêyên balkêş bi neteweperweriyên hevçax re, bnr. nivîsa Michael C. Williams 2007 û kitêba Duncan Bell (2008) edît kiriye.

[17] Ji bo nîqaşên li ser alîgiriyê bi giştî, bnr., Chatterjee û Smith 2003 û, yê nûtir, Feltham û Cottingham 2010.

[18] Bnr., antolojiyên McKim & McMahan 1997; Couture, Nielsen, & Seymour 1998; Miscevic 2000 û Primoratz û Pavkovic 2007; Sardoč 2017–.

[19] Û versiyonên wê yên cuda ku bi hûrgilî hatiye amadekirin ji aliyê nivîskarên mîna Yael Tamir (1993, 2019), David Miller (1995, 2000, 2007), Kai Nielsen (1998), Michel Seymour (2000) û Chaim Gans (2003). Bnr., nîqaşa li dor berhema Miller De Schutter û Tinnevelt 2011 û Butt yên din, 2018.

[20] Wek mînak di nav Miller (2005a), Sung Ho Kim (2002) an Brian Vick (2007).

[21] Ji bo nîqaşeke pir hişyarkar derbarê avantaj û dezavantajên her yekê, bnr., nivîsên Reiner Bauböck (2004) û Will Kymlicka (2004) her du jî di nav Dieckoff 2004; a pêşî tercîha ne-terîtoryal, ya pê re tercîha terîtoryal diparêze.

[22] Ji bo nîqaşeke firehkirî ya vê argumanê, bnr. Buchanan 1991, ku bûye klasîkeke hevçax; Moore 1998; û Gans 2003. Ji bo hinek danûstendinên fikrî yên li ser argumanan, bnr., J. Levy 2004, û cilda li ser veqetînê ya Pavković û Radan 2007, û xebata Christopher Heath Wellman 2005. Cildeke balkêş e ji riwangeyeke legal Kohen 2006, û hin xebatên balkêş ên rewşên taybet tê pêşkêşkirin di Casertano 2013. Ji bo nirxandineke pir neyênî bnr. Yack 2012, Ch. 10.

[23] Bnr. îzahet û berevaniyeke bi hûrgilî di nav Kymlicka 2001; xebata wî ya nûtir, a rast ansiklopedîk (2007b) ku hê jî carna çandîheziyeke wiha wek “neteweperwer” bi nav dike; kurteyeke kurt di nav Kymlicka 2003a; û Gans 2003.

[24] Wek mînak, Canovan 1996 (beş. 10) dibêje, Tamir terka îdeala “netewe-dewletê” kiriye, û her wiha netewetî jî; Seymour (1999) rexne digre Taylor û Kymlicka paşê xwe didin bernameyên neteweperwer ên heqîqî û pirçandîtiyê pêşniyaz dikin ji dêvla neteweperweriyê.

[25] Ji bo boçûneke bêtir sosyolojîk derbarê diyalektîka global û etno-neteweyî de, bnr., Destpêka Delanty û Kumar 2006 û hevkariya Delanty ya di vê cildê de.

[26] Lêkolîneke di vî warî de ya Kok-Chor Tan (2004, bnr. taybetî beş. 5) e. Lê, ew têra xwe gumanbar e derbarê nêzîkbûnê (convergence) de di nivîseke din de (bnr. kitêba wî 2012).

[27] Pierre-André Taguieff di kitêba xwe 2015an de derbarê populizmê de, bi navê La revanche du nationalisme, populizmê wek cureyeke neteweperweriyê pêşkêş dike. Navlêka bikêr “neteweyî-populîst” çêkiriye.

[28] Bnr., wek mînak, nivîsên li ser populizm û neteweperweriyê di nav Breuilly, Hutchinson, û Kaufmann 2019 û li ser koçê di Nation and Nationalismê de, 2019.

[29] Yack (2012: 203ff) ji heman xalê dest pê dike û encamên gelekî reşbîntir jê derdixe.

[30] Ji bo nîqaşeke nû bnr., Nation and nationalism, hejmara tematîk ji 2019, bi taybetî nivîsa Eric Kaufmann (2019).

[31] Li vir Kok-Chor Tan, rêgezekê pêşniyaz dike ku wek rêyeke navîn a erênî xuya dike di navbera derhedên (extremes) neyênî de.


Tişta ku ji teza welatparêziya bisînor re lazim e, li dinyayeke ne-îdeal ku edalet ti carî tam pêk nayê, welatparêz lazim e edaleta global jî bi awayekî cidî bikin karê xwe, û divê bi awayekî çalak cehd bikin ji bo dinyayeke adiltir ger bixwazin aligiriya wan a bo welatparêziyê rewa be. Dibe ku bêtir têkevin tatêla hemwelatiyên xwe, lê mecbûr in bi samimiyet hewl bidin bêedaletiyê kêmtir bikin bi xebatên xwe yên ji bo dinyayeke wekhevtir (2004:161).

Çavkanî:


Anderson, Benedict, 1983 [2006], Imagined Communities, London: Verso; revised edition, 2006.

Aron, Raymond, 1962, Paix et guerre entre les nations, Paris: Calmann-Levy. Translated as Peace and War: A Theory of International Relations, Richard Howard and Annette Baker Fox (trans), Garden City, NY: Doubleday, 1965.

Auer, Stefan, 2004, Liberal Nationalism in Central Europe, London: Routledge.

Avineri, Shlomo and Avner de-Shalit (eds.), 1992, Communitarianism and Individualism, Oxford: Oxford University Press.

Balibar, Etienne and Immanuel Wallerstein, 1988 [1991], Race, nation, classe: les identités ambiguës, Paris: Editiones La Découverte; translated as Race, Nation, Class: Ambiguous Identities, Chris Turner (trans.), London-New York: Verso.

Barber, Benjamin R., 1996, “Constitutional Faith”, in J. Cohen (ed.) 1996: 30–37.

–––, 1996, Jihad Vs. McWorld: How Globalism and Tribalism are Reshaping the World, New York: Ballantine Books.

Barry, Brian, 1999, “Statism and Nationalism: a Cosmopolitan Critique”, in Shapiro and Brilmayer 1999: 12–66.

–––, 2001, Culture and Equality: An Egalitarian Critique of Multiculturalism, Cambridge, MA: Polity Press.

Bauböck, Reiner, 2004, “Territorial or Cultural Autonomy for National Minorities?”, in Dieckoff 2004: 221–258.

Bechhofer, Frank and David McCrone (eds.), 2009, National Identity, Nationalism and Constitutional Change, London: Palgrave Macmillan. doi:10.1057/9780230234147

Bell, Duncan (ed.), 2008, Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme, Oxford: Oxford University Press.

Berlin, Isaiah, 1976, Vico and Herder: Two Studies in the History of Ideas, London: The Hogarth Press.

–––, 1979, “Nationalism: Past Neglect and Present Power”, in Against the Current: Essays in the History of Ideas, London: Hogarth Press, 333–355.

Betts, Alexander and Paul Collier, 2017, Refuge: Transforming a Broken Refugee System, London: Penguin.

Billig, Michael, 1995, Banal Nationalism, London: Sage Publications.

–––, 2017, “Banal Nationalism and the Imagining of Politics”, in Everyday Nationhood: Theorising Culture, Identity and Belonging after Banal Nationalism, Michael Skey and Marco Antonsich (eds.), London: Palgrave Macmillan UK, 307–321. doi:10.1057/978-1-137-57098-7_15

Blake, Michael, 2013, Justice and Foreign Policy, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199552009.001.0001

Breuilly, John, 2001, “The State”, in Motyl (ed.) 2001: Volume 1.

–––, 2011, “On the Principle of Nationality”, in The Cambridge History of Nineteenth-Century Political Thought, Gareth Stedman Jones and Gregory Claeys (eds.), Cambridge: Cambridge University Press, 77–109. doi:10.1017/CHOL9780521430562.005

Breuilly, John, John Hutchinson, and Eric Kaufmann (eds), 2019, special issue on populism and nationalism in Nations and Nationalism, 25(1): 1–400.

Brubaker, Rogers, 2004, “In the Name of the Nation: Reflections on Nationalism and Patriotism1”, Citizenship Studies, 8(2): 115–127. doi:10.1080/1362102042000214705

–––, 2013, “Language, Religion and the Politics of Difference”, Nations and Nationalism, 19(1): 1–20. doi:10.1111/j.1469-8129.2012.00562.x

–––, 2015, Grounds for Difference, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Buchanan, Allen, 1991, Secession: The Morality of Political Divorce from Fort Sumter to Lithuania and Quebec, Boulder: Westview Press.

–––, 2004, Justice, Legitimacy, and Self-Determination: Moral Foundations for International Law, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0198295359.001.0001

Buchanan, Allen and Margaret Moore (eds.), 2003, States, Nations and Borders: The Ethics of Making Boundaries, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511613937

Butt, Daniel, Sarah Jane Fine, & Zofia Stemplowska (eds), 2018, Political Philosophy, Here and Now: Essays in Honour of David Miller, Oxford: Oxford University Press.

Calhoun, Craig, 2007, Nations Matter. Culture, History, and the Cosmopolitan Dream, London: Routledge. doi:10.4324/9780203960899

Canovan, Margaret, 1996, Nationhood and Political Theory, Cheltenham: Edward Elgar.

–––, 2000, “Patriotism Is Not Enough”, British Journal of Political Science, 30(3): 413–432. doi:10.1017/S000712340000017X

–––, 2001, “Sleeping Dogs, Prowling Cats and Soaring Doves: Three Paradoxes in the Political Theory of Nationhood”, Political Studies, 49(2): 203–215. doi:10.1111/1467-9248.00309

Carens, Joseph H., 2013, The Ethics of Immigration, Oxford: Oxford University Press.

Casertano, Stefano, 2013, Our Land, Our Oil! Natural Resources, Local Nationalism, and Violent Secession, Wiesbaden: Springer Fachmedien Wiesbaden. doi:10.1007/978-3-531-19443-1

Chatterjee, Deen K. and B. Smith (eds.), 2003, Moral Distance, special issue of The Monist, 86(3): 327–515.

Christiano, Thomas, 2008, “Immigration, Community and Cosmopolitanism”, in San Diego Law Review, 933(Nov–Dec): 938–962.

–––, 2012, “The Legitimacy of International Institutions”, in The Routledge Companion to Philosophy of Law, Andrei Marmor (ed.), London: Routledge, pp. 380–394.

Christiano, Thomas and John Christman (eds.), 2009, Contemporary Debates in Political Philosophy, Oxford: Wiley Blackwell. doi:10.1002/9781444310399

Cohen, Joshua (ed.), 1996, For Love of Country? (Martha C. Nussbaum with respondents), Boston, MA: Beacon Press.

Colm Hogan, Patrick, 2009, Understanding Nationalism: On Narrative, Cognitive Science and Identity, Ohio: Ohio State University Press.

Connor, Walker, 1994, Ethnonationalism: The Quest for Understanding, Princeton: Princeton University Press.

Conversi, Daniele, 2002, Ethnonationalism in the Contemporary World: Walker Connor and the Study of Nationalism, London: Routledge.

–––, 2018, “Introduction: Why a State Is Not a Nation – and Whether Economics Really Matters. Walker Connor 50 Years On”, Nations and Nationalism, 24(3): 497–505. doi:10.1111/nana.12441

Couture, Jocelyne, Kai Nielsen, and Michel Seymour (eds.), 1998, Rethinking NationalismCanadian Journal of Philosophy, Supplement Volume 22, Calgary, AB: University of Calgary Press.

Crowley, Brian Lee, 1987, The Self, the Individual and the Community, Oxford: Clarendon Press.

Dagger, Richard, 2009, “Individualism and the Claims of Community”, in Christiano and Christman 2009: 303–332. doi:10.1002/9781444310399.ch17

de Cleen, Benjamin, 2017, “Populism and Nationalism”, in Cristóbal Rovira Kaltwasser, Paul Taggart, Paulina Ochoa Espejo, and Pierre Ostiguy (eds.), The Oxford Handbook of Populism, Oxford: Oxford University Press.

de Lange, Deborah E., 2010, Power and Influence: The Embeddedness of Nations, New York: Palgrave Macmillan US. doi:10.1057/9780230115545

De Schutter, Helder and Ronald Tinnevelt (eds.), 2011, Nationalism and Global Justice: David Miller and His Critics, London: Routledge.

Delanty, Gerard, John Hutchinson, Eric Kaufmann, Umut Özkirimli, and Andreas Wimmer, 2008, “Debate on John Hutchinson’s Nations as Zones of Conflict”, Nations and Nationalism, 14(1): 1–28. doi:10.1111/j.1469-8129.2008.00306.x

Delanty, Gerard and Krishan Kumar (eds.), 2006, The SAGE Handbook of Nations and Nationalism, Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Derks, Tom and Nico Roymans (eds.), 2009, Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition, Amsterdam: University of Amsterdam Press.

Dieckoff, Alain (ed.), 2004, The Politics of Belonging: Nationalism, Liberalism, and Pluralism, Lanham: Lexington.

–––, 2017, Nationalism and the Multination State, Oxford: Oxford University Press.

Edensor, T., 2002, National Identity, Popular Culture and Everyday Life, Oxford: Berg.

Eisenberg, Avigail and Jeff Spinner-Halev (eds.), 2005, Minorities within Minorities: Equality, Rights and Diversity, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511490224

Farris, Sara R., 2017, In the Name of Women’s Rights: The Rise of Femonationalism, Durham: Duke University Press.

Feltham, Brian and John Cottingham (eds), 2010, Partiality and Impartiality: Morality, Special Relationships, and the Wider World, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199579952.001.0001

Fine, Sarah and Lea Ypi (eds.), 2016, Migration in Political Theory: The Ethics of Movement and Membership, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199676606.001.0001

Fox, Jon E., 2017, “The Edges of the Nation: A Research Agenda for Uncovering the Taken-for-Granted Foundations of Everyday Nationhood”, Nations and Nationalism, 23(1): 26–47. doi:10.1111/nana.12269

Frost, Catharine, 2006, Morality and Nationalism, London: Routledge.

Gans, Chaim, 2003, The Limits of Nationalism, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511490231

–––, ,2017, “Citizenship and Nationhood”, in Rainer Baubock et al. (eds.), The Oxford Handbook of Citizenship, Oxford: Oxford University Press.

Gat, Azar and Alexander Yakobson, 2013, Nations: The Long History and Deep Roots of Political Ethnicity and Nationalism, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139047654

Giddens, Anthony, 1985, The Nation-state and Violence (Volume 2), Berkeley: University of California Press.

Glenn, John, 1997, “Nations and Nationalism: Marxist Approaches to the Subject”, Nationalism and Ethnic Politics, 3(2): 79–100. doi:10.1080/13537119708428503

Gellner, Ernest, 1983, Nations and Nationalism, Oxford: Blackwell.

Goetze, David, 2001, “Evolutionary Theory”, in Motyl (ed.) 2001: Volume 1.

Goodin, Robert E., 2006, “Liberal Multiculturalism: Protective and Polyglot”, Political Theory, 34(3): 289–303. doi:10.1177/0090591705284131

Greenfeld, Liah, 2001, The Spirit of Capitalism: Nationalism and Economic Growth, Cambridge, MA: Harvard University Press.

–––, 2005, “Nationalism and the Mind”, Nations and Nationalism, 11(3): 325–341. doi:10.1111/j.1354-5078.2005.00207.x

–––, 2006, Nationalism and the Mind: Essays Modern Culture. London: Oneworld.

Grosby, Steven, 2005, Nationalism: A Very Short Introduction, Oxford: Oxford University Press.

Habermas, Jürgen, 1992 [1996], Faktizität und Geltung: Beiträge zur Diskurstheorie des Rechts und des demokratischen Rechtsstaats, Frankfurt am Main: Suhrkamp. Translated as Between Facts and Norms: Contribution to a Discourse Theory of Law and Democracy, Cambridge: Polity Press, 1996.

–––, 1996 [1998], Die Einbeziehung des Anderen: Studien zur politischen Theorie, Frankfurt am Main: Suhrkamp. Translated as The Inclusion of the Other: Studies in Political Theory, Ciaran Cronin and Pablo De Greiff (eds), Cambridge, MA: The MIT Press, 1998.

Haidt, Jonathan, 2016, “When and Why Nationalism Beats Globalism”, The American Interest, 12(1): 10 July 2016. URL = <available online>.

Hale, Henry E., 2008, The Foundations of Ethnic Politics: Separatism of States and Nations in Eurasia and the World, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511790669

Hardin, Russell, 1985, One for All, The Logic of Group Conflict, Princeton, NJ: Princeton University Press.

Harris, Erika, 2016, “Why Has Nationalism Not Run Its Course?”, Nations and Nationalism, 22(2): 243–247. doi:10.1111/nana.12185

Hastings, Adrian, 1997, The Construction of Nationhood: Ethnicity, Religion and Nationalism, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511612107

Hazony, Yoram, 2018, The Virtue of Nationalism, New York: Basic Books.

Hearn, Jonathan, 2018, “Power, Culture, Identity, and the Work of Anthony Smith”, Nations and Nationalism, 24(2): 286–291. doi:10.1111/nana.12407

Hearn, Jonathan, Chandran Kukathas, David Miller, and Bernard Yack, 2014, “Debate on Bernard Yack’s Book Nationalism and the Moral Psychology of Community”, Nations and Nationalism, 20(3): 395–414. doi:10.1111/nana.12074

Hechter, Michael, 2001, Containing Nationalism, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/019924751X.001.0001

Helbling, Marc, Tim Reeskens, and Matthew Wright, 2016, “The Mobilisation of Identities: A Study on the Relationship between Elite Rhetoric and Public Opinion on National Identity in Developed Democracies”, Nations and Nationalism, 22(4): 744–767. doi:10.1111/nana.12235

Held, David, 2003, “Cosmopolitanism: Globalisation Tamed?”, Review of International Studies, 29(4): 465–480. doi:10.1017/S0260210503004650

Hendrix, Burke A., 2008, Ownership, Authority, and Self-Determination: Moral Principles and Indigenous Rights Claims, University Park, PA: Pennsylvania State University Press.

Hobsbawm, E. J., 1990, Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge: Cambridge University Press. Second edition 2012. doi:10.1017/CBO9781107295582

Hutchinson, John, 2005, Nations as Zones of Conflict, London: Sage; see also the debate on this book in Delanty et al. 2008.

–––, 2017, Nationalism and War, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780198798453.001.0001

–––, 2018, “Bringing the Study of Warfare into Theories of Nationalism”, Nations and Nationalism, 24(1): 6–21. doi:10.1111/nana.12364

Ichijo, Atsuko and Ronald Ranta, 2016, Food, National Identity and Nationalism: From Everyday to Global Politics, London: Palgrave Macmillan UK. doi:10.1057/9781137483133

Ichijo, Atsuko, Jon E. Fox, Arthur Aughey, David McCrone, and Frank Bechhofer, 2017, “Debate on Understanding National Identity by David McCrone and Frank Bechhofer”, Nations and Nationalism, 23(3): 441–462. doi:10.1111/nana.12314

Ingram, James D., 2017, “Populism and Cosmopolitanism”, in Oxford Handbook of Populism, Cristóbal Rovira Kaltwasser, Paul Taggart, Paulina Ochoa Espejo,and Pierre Ostiguy (eds.), Oxford: Oxford University Press, 644–660.

Iyall Smith, Keri E. and Patricia Leavy (eds.), 2008, Hybrid Identities: Theoretical and Empirical Examinations, Leiden: Brill.

Jaramillo Torres, Angel and Marc Benjamin Sable (eds.), 2018, Trump and Political Philosophy: Leadership, Statesmanship, and Tyranny, Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-319-74445-2

Joppke, Christian and Steven Lukes (eds.), 1999, Multicultural Questions, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/019829610X.001.0001

Kaldor, Mary, 2004, “Nationalism and Globalisation”, Nations and Nationalism, 10(1–2): 161–177. doi:10.1111/j.1354-5078.2004.00161.x

Kastoryano, Riva, 2006, “Vers un Nationalisme Transnational. Redéfinir la Nation, le Nationalisme et le Territoire”, Revue Française de Science Politique, 56: 533–553.

Kaufmann, Eric, 2019, “Ethno‐traditional Nationalism and the Challenge of Immigration”, Nations and Nationalism, 25(2): 435–448. doi:10.1111/nana.12516

Kedourie, Elie, 1960, Nationalism, London: Hutchison.

Kim, Sung Ho, 2002, “Max Weber’s Liberal Nationalism”, History of Political Thought, 23(3): 432–457.

Kleinig, John, 2014, On Loyalty and Loyalties: The Contours of a Problematic Virtue, Oxford: Oxford University Press.

Knott, Eleanor, Vera Tolz, Elliott Green, and Andreas Wimmer, 2019, “Debate on Andreas Wimmer’s Nation Building: Why Some Countries Come Together While Other Fall Apart” Nation and Nationalism, 25(1): 82–103.

Kohen, Marcelo G. (ed.), 2006, Secession: International Law Perspectives, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511494215

Kohn, Hans, 1965, Nationalism: Its Meaning and History, revised edition, New York: Van Nostrand Reinhold Company.

Kolers, Avery, 2009, Land, Conflict, and Justice: A Political Theory of Territory, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511575709

Kostagiannis, Konstantinos, 2018, Realist Thought and the Nation-State: Power Politics in the Age of Nationalism, (The Palgrave Macmillan History of International Thought), Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-319-59629-7

Kukathas, Chandran, 2003, The Liberal Archipelago: A Theory of Diversity and Freedom, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/019925754X.001.0001

Kukathas, Chandran and R. Poole, Ross, (eds.), 2000, Australasian Journal of Philosophy (Special Issue on Indigenous Rights), Volume 78, Issue 3.

Kuran Burcoglu, Nedret (ed.), 1997, Multiculturalism: Identity and Otherness, Istanbul: Bogazici University Press.

Kymlicka, Will (ed.), 1995a, The Rights of Minority Cultures, Oxford: Oxford University Press.

–––, 1995b, Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0198290918.001.0001

–––, 2001, Politics in the Vernacular: Nationalism, Multiculturalism, and Citizenship, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0199240981.001.0001

–––, 2003a, “Conclusion: The Futures of Nationalism”, in Nationalism and Its Futures, Umut Özkırımlı (ed.), London: Palgrave Macmillan UK, 145–151. doi:10.1057/9780230524187_8

–––, 2003b, “Liberal Theories of Multiculturalism”, in Rights, Culture and the Law: Themes from the Legal and Political Philosophy of Joseph Raz, Lukas H. Meyer, Stanley L. Paulson, and Thomas W. Pogge (eds.), Oxford: Oxford University Press, 229–252.

–––, 2004, “Justice and Security in the Accommodation of Minority Nationalism”, in Dieckoff 2004: 127–154.

–––, 2007a, “Community and Multiculturalism”, in A Companion to Contemporary Political Philosophy (Volume 2), second edition, Robert E. Goodin, Philip Pettit, and Thomas Pogge (eds.), Oxford: Blackwell, 463–477.

–––, 2007b, Multicultural Odysseys: Navigating the New International Politics of Diversity, Oxford: Oxford University Press.

–––, 2016 “Defending Diversity in an Era of Populism: Multiculturalism and Interculturalism Compared” in Multiculturalism and Interculturalism: Debating the Dividing Lines, Nasar Meer, Tariq Modood and Ricard Zapata-Barrero (eds.), Edinburgh: Edinburgh University Press, 158–177.

Kymlicka, Will and Alan Patten (eds.), 2004, Language Rights and Political Theory, Oxford: Oxford University Press.

Lægaard, Sune, 2007, “Liberal Nationalism and the Nationalisation of Liberal Values”, Nations and Nationalism, 13(1): 37–55. doi:10.1111/j.1469-8129.2007.00269.x

Lagerspetz, Olli, 2000, “On National Belonging” in Miscevic 2000: 57–74.

Laitin, David, 2001, “Political Science and Nationalism”, in Motyl (ed.) 2001: Volume 1.

–––, 2007, Nations, States, and Violence, Oxford: Oxford University Press.

Laitin, David D. and Rob Reich, 2004, “A Liberal Democratic Approach to Language Justice”, in Kymlicka and Patten 2004: 80–104.

Laitin, David D., James T. Watkins IV, and Elise V. Watkins, 1998, Identity in Formation: The Russian-Speaking Populations in the Near Abroad, Ithaca, NY: Cornell University Press.

Lecours, André and Luis Moreno (eds.), 2010, Nationalism and Democracy: Dichotomies, Complementarities, Oppositions, London: Routledge.

Leoussi, Athena S. and Steven Grossby (eds.), 2007, Nationalism and Ethnosymbolism: History, Culture and Ethnicity in the Formation of Nations, Edinburgh: Edinburgh University Press.

Levy, Jacob T., 2000, Multiculturalism of Fear, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0198297122.001.0001

–––, 2004, “National Minorities without Nationalism”, in Dieckoff 2004: 155– 174.

Lichtenberg, Judith, 1997, “Nationalism, For and (Mainly) Against”, in McKim & McMahan 1997: 158–175.

MacCormick, Neil, 1982, Legal Right and Social Democracy: Essays in Legal and Political Philosophy, Oxford: Clarendon Press.

MacIntyre, Alasdair, 1984“Is Patriotism a Virtue?”, The Lindley Lecture, Lawrence: The University of Kansas, available online.

Malešević, Siniša, 2011, “The Chimera of National Identity”, Nations and Nationalism, 17(2): 272–290. doi:10.1111/j.1469-8129.2010.00479.x

–––, 2013, Nation-States and Nationalisms: Organization, Ideology and Solidarity, Cambridge: Polity.

–––, 2018, “The Rise and Rise of Grounded Nationalisms”, Ethnopolitics, 17(5): 553–557. doi:10.1080/17449057.2018.1532636

Malešević, Siniša and Mark Haugaard (eds.), 2007, Ernest Gellner and Contemporary Social Thought, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511488795

Malešević, Siniša, 2017, The Rise of Organized Brutality, Cambridge: Cambridge University Press.

Margalit, Avishai, 1997, “The Moral Psychology of Nationalism”, in McKim and McMahan 1997: 74–88.

Margalit, Avishai and Joseph Raz, 1990, “National Self-Determination”, Journal of Philosophy, 87(9): 439–461. doi:10.2307/2026968

Markell, Patchen, 2000, “Making Affect Safe for Democracy?: On ‘Constitutional Patriotism’”, Political Theory, 28(1): 38–63. doi:10.1177/0090591700028001003

Mason, Andrew, 1999, “Political Community, Liberal‐Nationalism, and the Ethics of Assimilation”, Ethics, 109(2): 261–286. doi:10.1086/233896

McCabe, David, 1997, “Patriotic Gore, Again”, The Southern Journal of Philosophy, 35(2): 203–223. doi:10.1111/j.2041-6962.1997.tb00834.x

McKim, Robert and Jeff McMahan (eds), 1997, The Morality of Nationalism, Oxford: Oxford University Press.

Meadwell, Hudson, 2012, “Nationalism Chez Gellner”, Nations and Nationalism, 18(4): 563–582. doi:10.1111/j.1469-8129.2012.00544.x

–––, 2014, “Gellner Redux?”, Nations and Nationalism, 20(1): 18–36. doi:10.1111/nana.12029

Meinecke, Friedrich, 1924 [1965], Die Idee der Staatsräson in der neueren Geschichte, Munich and Berlin: R. Oldenbourg. Translated as Machiavellism, Douglas Scott (trans.), New York: Praeger, 1965.

Meisels, Tamar, 2009, Territorial Rights, second edition, (Law and Philosophy Library 72), Dordrecht: Springer Netherlands. doi:10.1007/978-1-4020-9262-6

Miller, David, 1990, “The Resurgence of Political Theory”, Political Studies, 38(3): 421–437.

–––, 1992, “Community and Citizenship”, in Avineri and de Shalit 1992: 85–100.

–––, 1995, On Nationality, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0198293569.001.0001

–––, 1999, Principles of Social Justice, Cambridge, MA: Harvard University Press.

–––, 2000, Citizenship and National Identity, Oxford: Blackwell.

–––, 2005a, “Crooked Timber or Bent Twig? Isaiah Berlin’s Nationalism”, Political Studies, 53(1): 100–123. doi:10.1111/j.1467-9248.2005.00519.x

–––, 2005b, “Immigration: The Case for Limits”, in Contemporary Debates in Applied Ethics, Andrew I. Cohen and Christopher Heath Wellman (eds.), Oxford; Blackwell, 193–206.

–––, 2007, National Responsibility and Global Justice, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199235056.001.0001

–––, 2008, “Immigrants, Nations, and Citizenship”, Philosophy, Politics & Society (Special Issue), 4 (December): 371–390.

–––, 2013, Justice for Earthlings: Essays in Political Philosophy, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139236898

–––, 2016, Strangers in Our Midst: The Political Philosophy of Immigration, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Miller, David Lee and Sohail H. Hashmi (eds.), 2001, Boundaries and Justice: Diverse Ethical Perspectives, Princeton, NJ: Princeton University Press.

Miscevic, Nenad (ed.), 2000, Nationalism and Ethnic Conflict. Philosophical Perspectives, La Salle and Chicago: Open Court.

–––, 2001, Nationalism and Beyond, Budapest, New York: Central European University Press.

–––, 2019, “Populism and nationalism”, in New Politics of Decisionism, Violeta Besirevic (ed.), The Hague: Eleven International Publishing.

Moore, Margaret (ed.), 1998, National Self-Determination and Secession, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/0198293844.001.0001

–––, 2001, “Normative Justifications for Liberal Nationalism: Justice, Democracy and National Identity”, Nations and Nationalism, 7(1): 1–20. doi:10.1111/1469-8219.00001

–––, 2009, “Liberalism, Communitarianism and the Politics of Identity”, in Christiano and Christman 2009: 322–342. doi:10.1002/9781444310399.ch18

Morgenthau, Hans, 1946, Scientific Man versus Power Politics, Chicago: University of Chicago Press.

Motyl, Alexander (ed.), 2001, Encyclopedia of Nationalism: Volume 1: Fundamental Themes, New York: Academic Press.

Mudde, Cas, 2007, Populist Radical Right Parties in Europe, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511492037

Müller, Jan-Werner, 2016, What is Populism, Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.

Nation and Nationalism, 2019, thematic issue on migration, 25(2): 401–751.

Nielsen, Kai, 1998, “Liberal Nationalism, Liberal Democracies and Secession”, University of Toronto Law Journal, 48(2): 253–295. doi:10.2307/825982

–––, 1998–99, “Cosmopolitanism, Universalism and Particularism in the age of Nationalism and Multiculturalism”, Philosophical Exchange, 29(1): art. 2 (3–34). [Nielsen 1998–99 available online]

O’Neill, Onora, 2000, Bounds of Justice, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511605734

Okin, Susan Moller, 1999, “Is Multiculturalism Bad for Women?” and “Response”, in Boston Review, 1997; reprinted with some revisions in Is Multiculturalism Bad for Women? Joshua Cohen, Matthew Howard, and M. Nussbaum (eds.), Princeton: Princeton University Press.

–––, 2002, “‘Mistresses of Their Own Destiny’: Group Rights, Gender, and Realistic Rights of Exit”, Ethics, 112(2): 205–230. doi:10.1086/324645

–––, 2005, “Multiculturalism and Feminism: No Simple Question, No Simple Answers”, in Eisenberg and Spinner-Halev 2005: 67–89. doi:10.1017/CBO9780511490224.004.

Oldenquist, Andrew, 2002, “Ethnicity and Sovereignty”, Studies in East European Thought, 54(4): 271–284.

Orgad, Liav, 2015, The Cultural Defense of Nations: A Liberal Theory of Majority Rights, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199668687.001.0001

Orwell, George, 1945 [2000], “Notes on Nationalism”, first published: Polemic. May 1945, London; reprinted in his Essays, Bernard Crick (ed.), London: Penguin, 2000.

Özkirimli, Umut, 2003, “The Nation as an Artichoke? A Critique of Ethnosymbolist Interpretations of Nationalism”, Nations and Nationalism, 9(3): 339–355. doi:10.1111/1469-8219.00100

–––, 2010, Theories of Nationalism: A Critical Introduction, second revised edition, London: Palgrave Macmillan. First edition is 2000; third edition is 2017.

Patten, Alan, 2003, “Liberal Neutrality and Language Policy”, Philosophy & Public Affairs, 31(4): 356–386. doi:10.1111/j.1088-4963.2003.00356.x

Pavković, Aleksandar and Peter Radan (eds.), 2007, Creating New States: Theory and Practice of Secession, London: Ashgate.

Pogge, Thomas W., 1997, “Group Rights and Ethnicity”, in Shapiro and Kymlicka 1997: 187–221.

–––, 2001, “Rawls on International Justice”, The Philosophical Quarterly, 51(203): 246–253. doi:10.1111/j.0031-8094.2001.00228.x

–––, 2002, World Poverty and Human Rights, Cambridge: Polity Press.

Primoratz, Igor, 2017, “Patriotism”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2017 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/patriotism/>.

Primoratz, Igor and Aleksandar Pavković (eds), 2007, Patriotism, Philosophical and Political Perspectives, London: Ashgate.

Putnam, Hilary, 1996, “Must We Choose Between Patriotism and Universal Reason?”, in Cohen 1996: 91–97.

Rawls, John, 1999, The Law of Peoples, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Renan, Ernest, 1882, “Qu’est-ce qu’une nation?”, lecture delivered at the Sorbonne, 11 March 1882. Translated by Martin Thom as “What is a nation?”, in Nation and Narration, Homi K. Bhabha (ed.), London: Routledge, 1990, 8–22; reprinted in part in Nationalism, John Hutchinson and Anthony D. Smith (eds.), Oxford: Oxford University Press, 1994, 17–18.

Risse, Mathias, 2012a, “Global Justice” in The Oxford Handbook of Political Philosophy, David Estlund (ed.), Oxford: Oxford University Press, 457–489

–––, 2012b, On Global Justice, Princeton: Princeton University Press.

Roshwald, Aviel, 2006. The Endurance of Nationalism: Ancient Roots and Modern Dilemmas, Cambridge: Cambridge University Press.

Sardoč, Mitja (ed.), 2017–, Handbook of Patriotism, Springer International Publishing AG (some chapters available on the web from 2017 on). doi:10.1007/978-3-319-30534-9

Satz, Debra and Rob Reich (eds.), 2009, Toward a Humanist Justice: The Political Philosophy of Susan Moller Okin, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/Acprof:Oso/9780195337396.001.0001

Scruton, Roger, 2004, England and the Need for Nations, London: Civitas: Institute for the Study of Civil Society.

Searle-White, Joshua, 2001, The Psychology of Nationalism, New York: Palgrave Macmillan US. doi:10.1057/9780312299057

Seymour, Michel, 1999, La nation en question, Montreal: L’Hexagone.

–––, 2000, “On Redefining the Nation”, in Miscevic 2000: 25–56.

Shapiro, Ian and Lea Brilmayer (eds.), 1999, Global Justice, (Nomos, Volume XLI), New York: New York University Press.

Shapiro, Ian and Will Kymlicka (eds.), 1997, Ethnicity and Group Rights, (Nomos, Volume XXXIX), New York: New York University Press.

Simmons, A. John, 2001, “On The Territorial Rights of States”, Philosophical Issues, 11: 300 –326. doi:10.1111/0029-4624.35.s1.12

–––, 2016, Boundaries of Authority, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780190603489.001.0001

Shils, Edward, 1957, “On The Territorial Rights of StatesPrimordial, Personal, Sacred and Civil Ties: Some Particular Observations on the Relationships of Sociological Research and Theory”, The British Journal of Sociology, 8(2): 130– 145.

Smith, Anthony D., 1991, National Identity, Penguin, Harmondsworth.

–––, 2001, Nationalism, Cambridge: Polity Press.

–––, 2003, “The Poverty of Anti-Nationalist Modernism”, Nations and Nationalism, 9(3): 357–370. doi:10.1111/1469-8219.00101

–––, 2008a. The Cultural Foundations of Nations: Hierarchy, Covenant and Republic, Oxford: Blackwell Publishing

–––, 2008, “Opening Remarkts to the Debate on Aviel Roshwald’s The Endurance of Nationalism”, Nations and Nationalism, 14(4): 637–663. doi:10.1111/j.1469-8129.2008.00355.x

–––, 2009, Ethno-Symbolism and Nationalism: a Cultural Approach, London: Routledge.

–––, 2011, “National Identity and Vernacular Mobilisation in Europe”, Nations and Nationalism, 17(2): 223–256. doi:10.1111/j.1469-8129.2011.00491.x

Sober, Elliott, and David Sloan Wilson, 1998, Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Sparrow, Robert, 2007, “For the Union Makes Us Strong: Anarchism and Patriotism”, in Primoratz and Pavkovic 2007: 201–218.

Spinner-Halev, Jeff, 2008, “Democracy, Solidarity and Post-Nationalism”, Political Studies, 56(3): 604–628. doi:10.1111/j.1467-9248.2007.00708.x

Steiner, Hillel, 1999, “Just Taxation and International Redistribution”, in Shapiro and Brilmayer 1999: 171–191.

Stiltz, Anna, 2016, “The Value of Self-Determination”, Oxford Studies in Political Philosophy 2, David Sobel, Peter Vallentyne, and Steven Wall (eds), Oxford: Oxford University Press, 98–127. doi:10.1093/acprof:oso/9780198759621.003.0005

Stone, John and Ioanna Christodoulaki, 2018, “Nebulous Nationalism: Walker Connor in an Era of Rising Populism”, Nations and Nationalism, 24(3): 513–518. doi:10.1111/nana.12443

Storm, Eric, 2018, “A New Dawn in Nationalism Studies? Some Fresh Incentives to Overcome Historiographical Nationalism”, European History Quarterly, 48(1): 113–129. doi:10.1177/0265691417741830

Tan, Kok-Chor, 2004, Justice without Borders: Cosmopolitanism, Nationalism, and Patriotism, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511490385

–––, 2011, “Nationalism and Global Justice: A Survey of Some Challenges”, in Sovereign Justice: Global Justice in a World of Nations, Diogo P. Aurélio, Gabriele De Angelis, and Regina Queiroz (eds.), Berlin, New York: de Gruyter, 9–24. doi:10.1515/9783110245745.1.9

–––, 2012, Justice, Institutions, and Luck: The Site, Ground, and Scope of Equality, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199588855.001.0001

Taguieff, Pierre-André, 2015, La revanche du nationalisme: Néopopulistes et xénophobes ? l’assaut de l’Europe, Paris: Presses Universitaires De France.

Tajfel, Henri, 1981, Human Groups and Social Categories, Cambridge: Cambridge University Press.

Tamir, Yael, 1993, Liberal Nationalism, Press, Princeton, NJ: Princeton University Press.

–––, 2019, Why Nationalism, Princeton: Princeton University Press.

Taylor, Charles, 1989, Sources of the Self: The Making of the Modern Identity, Cambridge: Cambridge University Press.

–––, 1993, Reconciling the Solitudes, Montreal: McGill-Queen’s University Press.

–––, 1996, “Why Democracy Needs Patriotism”, in Cohen 1996: 119–121.

Tilly, Charles (ed.), 1975, The Formation of National States in Western Europe, Princeton: Princeton University Press.

Tonkiss, Katherine, 2013, Migration and Identity in a Post-National World, London: Palgrave Macmillan UK. doi:10.1057/9781137309082

Tully, James, 1994, An Approach to Political Philosophy: Locke in Contexts, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511607882

–––, 2004, “Recognition and dialogue: the emergence of a new field”, Critical Review of International Social and Political Philosophy, 7(3): 84–106.

Twining, William (ed.), 1991, Issues of Self-determination, Aberdeen: Aberdeen University Press.

Vick, Brian, 2007, “Of Basques, Greeks, and Germans: Liberalism, Nationalism, and the Ancient Republican Tradition in the Thought of Wilhelm von Humboldt”, Central European History, 40(4): 653–681. doi:10.1017/S0008938907001070

Vincent, Andrew, 2001, “Political Theory”, in Motyl (ed.) 2001: Volume 1, 589–599.

Waldron, Jeremy, 1992, “Superseding Historic Injustice”, Ethics, 103(1): 4–28. doi:10.1086/293468

Walker, R.B.J., 2001, “Postmodernism”, in Motyl (ed.) 2001: Volume 1, 611–630.

Walzer, Michael, 1983, Spheres of Justice: A Defense of Pluralism and Equality, New York: Basic Boooks.

–––, 2002, “Passion and Politics”, Philosophy & Social Criticism, 28(6): 617–633. doi:10.1177/019145370202800602

–––, 2004, Arguing about War, New Haven & London: Yale University Press.

Weber, Max, 1924, “Diskussionsrede zum Vortrag von P. Barth ‘Die Nationalitit in ihrer soziologischer (1912) Bedeutung’ auf dem zweiten Deutschen Soziologentag in Berlin 1912”, in Max Weber, Gesammelte Aufsatze zur Soziologie und Sozialpolitik, Tubingen: J.C.B. Mohr (Paul Siebeck), S. pp. 484–486.

Wellman, Christopher Heath, 2005, A Theory of Secession: The Case for Self- Determination, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9780511499265

Williams, Michael C., 2007, “Morgenthau Now: Neoconservatism, National Greatness, and Realism”, in Realism Reconsidered: The Legacy of Hans Morgenthau in International Relations, Michael C. Williams (ed.), Oxford: Oxford University Press, 216–240.

Wimmer, Andreas, 2013, Waves of War: Nationalism, State Formation, and Ethnic Exclusion in the Modern World, Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139198318

–––, 2018, Nation Building: Why Some Countries Come Together While Others Fall Apart, Princeton: Princeton University Press

Wright, Sue, 2016, Language Policy and Language Planning: From Nationalism to Globalisation, second revised edition, London: Palgrave Macmillan UK. doi:10.1007/978-1-137-57647-7

Yack, Bernard, 2012, Nationalism and the Moral Psychology of Community, Chicago: University of Chicago Press.

–––, 2018, “Nationalism’s Grip on Democracy: Good News and Bad”, in Reimagining Nation and Nationalism in Multicultural East Asia, Sungmoon Kim and Hsin-Wen Lee (eds.), London: Routledge, chapter 1.

Ypi, Lea, 2011, Global Justice and Avant-Garde Political Agency, Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199593873.001.0001

Yuval-Davis, Nira, 1997, Gender and Nation, New York: Sage Publications.

Žižek, Slavoj, 2015, “In the Wake of Paris Attacks the Left Must Embrace Its Radical Western Roots”, In These Times, 16 November 2015, available online.

–––, 2017, The Incontinence of the Void, Cambridge, MA: MIT Press.


Çavkaniyên din ên Înternetê

Nussbaum, Martha C. 2002, “Beyond the Social Contract: Toward Global Justice”, Tanner Lecture, Australian National University.

Waldron, Jeremy, 2005, “Proximity as the Basis of Political Community.”

Nationalism – A Bibliography, compiled by Peter Rasmussen. A good collection of links and bibliographies, but no longer maintained.

The Warwick Debates, debate between Ernest Gellner and Anthony D. Smith at the London School of Economics, 1995.

ARENA: Centre for European Studies; ARENA is a research centre at the University of Oslo studying the dynamics of the evolving European systems of governance. This site contains a good selection of papers on ethics of international relations.

Global Policy Forum, has papers on the future of nation-states.

Academy of European Law, at the European University Institute.

Territory and Justice network: repository of pre-publication papers.